Ethereum Nedir?

Ethereum ile ETH aynı şey değildir

Ethereum, akıllı sözleşmelerin çalıştığı açık bir blockchain ağıdır. ETH veya ether ise bu ağın yerel varlığıdır. Günlük dilde “Ethereum aldım” dendiğinde çoğunlukla ETH satın alınması kastedilir. Ağ ile varlığı ayırmak, işlem ücretlerinin ve uygulamaların nasıl çalıştığını anlamanın ilk adımıdır.

Ethereum üzerinde bir geliştirici token, takas uygulaması, oyun veya oylama sistemi oluşturabilir. Bu uygulamaların hepsi Ethereum’un kendisi değildir. Bir uygulamanın Ethereum’da çalışması, Ethereum geliştiricilerinin onu onayladığını veya yatırılan fonlara garanti verdiğini göstermez. Her sözleşmenin kodu, yetkileri ve ekonomik tasarımı ayrıca incelenmelidir.

Akıllı sözleşme ne sağlar?

Akıllı sözleşme, belirli koşullara göre çalışan zincir üzerindeki programdır. Örneğin bir takas sözleşmesi, belirlediğiniz token miktarını alıp kabul ettiğiniz sınırlar içinde başka token verebilir. Bir borç uygulaması ise teminatınızı kaydeder, borcunuzu hesaplar ve koşullar bozulduğunda tasfiye sürecini başlatabilir.

Bu programlar insanlar gibi yorum yapmaz; yazılan kuralları uygular. Kodda hata varsa istenmeyen sonuç da aynı şekilde otomatik gerçekleşebilir. “Merkeziyetsiz uygulama” ifadesi, arayüzün, veri kaynağının veya yönetici yetkilerinin tamamen merkeziyetsiz olduğunu kanıtlamaz. Bir sözleşme dışarıdan gelen fiyat bilgisine veya küçük bir grubun güncelleme anahtarına bağlı olabilir.

Sözleşme kodu Ethereum Sanal Makinesi, yani EVM kurallarına göre yürütülür. Ağdaki bilgisayarların aynı işlemlerden aynı sonucu çıkarması gerekir. Bu ortak hesaplama düzeni, uygulamaların birbirleriyle etkileşebilmesini sağlar; bir uygulama başka sözleşmenin işlevini çağırabilir.

ETH ne için kullanılır?

Ethereum ana ağındaki işlemlerin ücretleri ETH ile ödenir. ETH göndermek, token transfer etmek, NFT taşımak veya sözleşme çağırmak işlem kaynağı kullanır. Cüzdanınızda başka token bulunması, ücret için yeterli ETH olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle “tokenim var ama gönderemiyorum” sorununun nedeni ETH eksikliği olabilir.

ETH ayrıca ağın Proof of Stake güvenlik mekanizmasında teminat olarak kullanılır. Doğrulayıcılar görevlerine katılırken ödül kazanabilir, belirli ihlallerde ceza alabilir. DeFi uygulamalarında teminat veya takas varlığı olarak da kullanılabilir. Bu kullanım alanlarının riskleri birbirinden farklıdır; ETH tutmakla bir borç protokolüne yatırmak aynı işlem değildir.

Gas ücreti nasıl düşünülmeli?

Gas, işlemin kullandığı hesaplama kaynağının ölçüsüdür. Ödenecek ücret, kullanılan gas miktarı ile birim gas fiyatının ilişkisine dayanır. Basit ETH transferiyle karmaşık bir takasın gas ihtiyacı aynı olmayabilir. Ağ talebi yükseldiğinde birim ücret de artabilir.

Varsayımsal bir örnekte işlem 21.000 gas kullanıyor ve toplam birim ücret 10 gwei olsun. Bir gwei, ETH’nin milyarda biridir. Ücret 21.000 × 10 gwei, yani 0,00021 ETH olur. ETH fiyatı değiştiğinde bu ücretin TL karşılığı değişir. Karmaşık sözleşme işlemlerinde 21.000 gas varsayımı kullanılmamalıdır.

Başarısız bir işlem de hesaplama tüketmiş olabilir ve ücret doğurabilir. Takas gerçekleşmedi diye ücretin mutlaka geri geleceği varsayılmaz. Cüzdanın önizlemesinde tahmini ücreti ve işlem sonucunda beklenen varlık değişimini ayrı okuyun. Token harcama izni ile takas işlemi iki ayrı onay ve ücret gerektirebilir.

Proof of Stake ve staking

Ethereum, 2022’deki Merge geçişinden bu yana ana ağ konsensüsünde Proof of Stake kullanır. Bitcoin’deki gibi yeni blok üretmek için madencilik yarışı yapılmaz. Doğrulayıcılar ETH teminatı yatırır, blok önerme ve doğrulama mesajları gönderme görevlerine katılır.

Staking yapmanın farklı yolları vardır: Doğrulayıcıyı kendiniz çalıştırabilir, altyapı hizmeti kullanabilir veya havuzlara katılabilirsiniz. Havuz ve likit staking ürünleri daha küçük tutarlara erişim sağlayabilir ama ek sözleşme, hizmet sağlayıcı ve temsil tokeni riskleri getirir. Getiri oranı sabit değildir.

ETH adediniz artsa bile fiyat düşüşü nedeniyle TL bazında zarar edebilirsiniz. Ayrıca çıkış sırası, hizmet ücreti veya doğrulayıcı cezası sonucu etkileyebilir. Bu nedenle staking’i banka mevduatı gibi kesin faiz ürünü olarak görmek doğru değildir. Kullanılan yöntemin anahtarları ve çekim yetkisi kimde tuttuğu anlaşılmalıdır.

Ethereum tokenleri ve ağ seçimi

ERC-20, birbirinin yerine geçebilen tokenler için ortak işlem arayüzüdür. ERC-721 ise ayırt edilebilir NFT’lerde kullanılır. Standartlar cüzdanların ve uygulamaların uyumunu kolaylaştırır; varlığın değerini veya güvenilirliğini belirlemez. Aynı sembolle farklı sözleşmeler oluşturulabilir.

Bir tokeni tanımak için doğru ağdaki sözleşme adresini resmî kaynaktan doğrulayın. Arama sonucunda çıkan ilk aynı isimli varlık doğru token olmayabilir. Borsaya yatırırken ağın ve tokenin desteklendiğini kontrol edin. Adres biçiminin uygun olması, platformun transferinizi hesabınıza geçireceğini garanti etmez.

Layer 2 neden kullanılır?

Layer 2 ağları, işlemleri farklı bir yürütme katmanında işleyerek Ethereum’un sınırlı ana ağ alanını daha verimli kullanmayı amaçlar. Rollup tasarımlarında işlem verileri veya doğrulama kanıtları ana ağla ilişkilendirilir. Kullanıcı daha düşük ücret ve hızlı işlem deneyimi görebilir.

Ancak ana ağ ve Layer 2 bakiyeleri ayrıdır. Bir köprüyle geçiş veya doğrudan ilgili ağı destekleyen borsa çekimi gerekebilir. Aynı cüzdan adresini görmek, bütün ağlardaki ETH’nin otomatik ortak bakiye olduğu anlamına gelmez. Ayrıca resmî köprüden çıkış süresi, sıralayıcı kesintisi ve yönetim yetkileri ağdan ağa farklıdır.

Ethereum kullanırken hangi riskler ayrılmalı?

Ağın güvenliği, kullandığınız sözleşmenin güvenliği ve kendi cüzdan güvenliğiniz üç ayrı katmandır. Ağ düzgün çalışırken sahte siteye izin verip token kaybedebilirsiniz. Cüzdanınızı iyi korurken hatalı bir protokole yatırdığınız varlık zarar görebilir. ETH fiyatı da bütün sistemler sorunsuzken düşebilir.

Başlangıçta doğru ağı seçmeyi, küçük bir transferi takip etmeyi ve cüzdandaki imza isteklerini anlamayı öğrenmek yararlıdır. Kurtarma kelimeleri hiçbir destek sürecinde paylaşılmaz. Bir uygulamanın ne yapacağını açıklayamıyorsanız, yalnızca tanınmış bir ağda çalıştığı için işlemi onaylamak yeterli gerekçe değildir.

Kaynaklar

• Ethereum: Ağa giriş
• Ethereum: Gas ve ücretler
• Ethereum: Staking yöntemleri
• Ethereum: Layer 2 ağları