Bitcoin Nedir?

Bitcoin, hem bir ağın hem bir varlığın adı

Bitcoin, insanların internet üzerinden değer aktarabilmesini sağlayan açık bir ağdır. Bu ağda kullanılan varlığın sembolü BTC’dir. Bir banka hesabındaki bakiyeyi tek bir kurum güncellerken Bitcoin’de kayıtlar çok sayıda bağımsız bilgisayar tarafından doğrulanır. Kullanıcı, kendi anahtarını yönettiğinde bir merkezden ödeme izni almadan işlem imzalayabilir.

Bitcoin’in ilk teknik açıklaması Satoshi Nakamoto adıyla 2008’de yayımlandı; ağ 2009’da çalışmaya başladı. Satoshi’nin kimliği kamuya açık biçimde doğrulanmış değildir. Sistemi anlamak için kurucunun kim olduğunu bilmek gerekmez: Yazılımın kuralları, geçmiş işlemler ve açık kaynak kod bağımsız olarak incelenebilir.

Bitcoin ile onu alıp sattığınız borsa aynı yapı değildir. Borsa bir hizmet sağlayıcıdır; hesap açabilir, kimlik doğrulaması isteyebilir ve çekimleri yönetebilir. Bitcoin ağı ise bu şirketlerden herhangi birinin özel kayıt sistemi değildir. Borsadaki bakiye ile kişisel cüzdanda kontrol edilen BTC arasındaki fark burada başlar.

Merkez olmadan kayıtlar nasıl tutulur?

Bitcoin işlemleri bloklar içinde sıralanır. Her blok önceki bloğa kriptografik bir bağlantı taşır; bu kayıt dizisine blockchain denir. Tam düğüm adı verilen bilgisayarlar geçmişi indirip kuralları kendileri uygular. Bir işlemde harcanan Bitcoin’in gerçekten mevcut olup olmadığını ve harcama yetkisinin doğru imzayla gösterilip gösterilmediğini kontrol ederler.

Madenciler ise geçerli işlemlerden aday bloklar oluşturup hesaplama yarışı yapar. Proof of Work denen bu yöntemde uygun sonucu bulmak emek ve enerji gerektirir, bulunan sonucu doğrulamak daha kolaydır. Bir madencinin çok güçlü olması kurallara aykırı bloğu kabul ettirme hakkı vermez. Düğümler geçersiz bloğu reddeder.

Ağ kısa süreli farklı bloklar görebilir. Bitcoin, kurallara uyan alternatif geçmişler arasında toplam birikmiş işi daha fazla olan zinciri izler. İşleminizin arkasına yeni bloklar eklendikçe geçmişini değiştirmek zorlaşır. Bu yüzden özellikle büyük ödemelerde birden fazla onay beklenir.

21 milyon sınırı ve satoshi

Bitcoin’in yeni üretim takvimi, toplam miktarın yaklaşık 21 milyon BTC ile sınırlı olacağı şekilde düzenlenmiştir. Madencilere verilen yeni BTC miktarı belirli blok aralıklarında yarıya iner; buna halving denir. Madenciler yeni üretime ek olarak işlemlerin ödediği ücretleri de alabilir. Yeni üretim ile işlem ücreti aynı gelir kalemi değildir.

Bir BTC, 100 milyon satoshiye bölünür. Satoshi, Bitcoin’in en küçük temel birimidir. Dolayısıyla Bitcoin kullanmak veya satın almak için bir tam BTC’ye sahip olmak gerekmez. Örneğin 0,001 BTC, 100.000 satoshidir. Bu miktarın TL karşılığı fiyatla birlikte değişir.

Arzın sınırlı olması fiyatın sürekli yükseleceği anlamına gelmez. Talep, likidite, ekonomik koşullar ve piyasa beklentileri fiyatı etkiler. Ayrıca mevcut Bitcoin’lerin bir bölümü kayıp anahtarlar nedeniyle harcanamıyor olabilir; bunun kesin toplamını bilmek mümkün değildir. Uzun süre hareket etmeyen her bakiye kayıp sayılmaz.

Cüzdanın içinde ne saklanır?

Cüzdan, Bitcoin dosyalarını saklayan bir klasör değildir. Harcama yetkisini sağlayan anahtarları yönetir ve ağ kayıtlarından bakiyeyi gösterir. Özel anahtarınızla işlem imzalarsınız; karşı taraf imzayı doğrulayabilir ama bu süreçte özel anahtarınızı öğrenmez. Para almak için paylaşılan adres, bu gizli anahtarla aynı şey değildir.

Çoğu kişisel cüzdan, anahtarları kurtarma kelimeleriyle yeniden oluşturabilir. Telefonunuz bozulduğunda doğru yedekle başka cihazda erişim sağlayabilirsiniz. Aynı yedek başkasının eline geçerse o kişi de varlıkları harcayabilir. Bu nedenle kurtarma kelimeleri destek görevlisine gönderilmez, web formuna yazılmaz ve ekran görüntüsüyle gelişigüzel saklanmaz.

Borsada BTC tutuyorsanız anahtarları çoğunlukla borsa yönetir. Bu kullanım kolaylık sağlayabilir ama çekimlerin yapılabilmesi hizmet sağlayıcının çalışmasına bağlıdır. Kendi cüzdanında tutmak ise yedekleme ve doğru imza sorumluluğunu size verir. İki saklama biçimi farklı riskler taşır.

Bitcoin transferi nasıl ilerler?

Gönderici alıcının Bitcoin adresini, miktarı ve işlem ücretini belirler. Cüzdan işlemi imzalayıp ağa iletir. İşlem önce bekleme alanında görünebilir; bir bloğa alındığında ilk onayını alır. Sonraki bloklar onay sayısını artırır. Bitcoin’de ortalama blok süresi yaklaşık on dakikadır ama tek bir transferin süresi önceden tam olarak bilinemez.

Ücret gönderdiğiniz tutarın sabit yüzdesi değildir. İşlemin sanal boyutu ve ağdaki blok alanı talebi önemlidir. Çok sayıda küçük bakiyeyi tek transferde birleştirmek daha büyük işlem oluşturabilir. Bu nedenle aynı tutardaki iki gönderimin ücreti farklı olabilir.

Yanlış adrese onaylanan transfer için merkezi bir iptal masası yoktur. Gönderimden önce adres ve ağ kontrol edilmelidir. Bir borsanın başka ağda sunduğu “BTC” temsili ile Bitcoin ana ağındaki BTC aynı transfer yöntemi değildir. Alıcı platform yalnızca belirli ağı destekliyorsa bu ayrım kritik hâle gelir.

Bitcoin anonim mi?

Bitcoin adreslerinde genellikle isim yazmaz ama işlemler herkese açıktır. Bir adresin sizinle bağlantısı kurulduğunda, ilgili hareketler de kimliğinizle ilişkilendirilebilir. Borsaların kimlik kayıtları, ödeme açıklamaları ve adreslerin tekrar kullanılması bu bağlantıları güçlendirebilir. Bu yüzden Bitcoin’i tamamen anonim ödeme aracı olarak tanımlamak doğru değildir.

İşlem geçmişini incelemek için özel anahtar gerekmez. Blockchain gezginleri adres ve işlem kimliği üzerinden kayıtları gösterir. Ancak bir adresin kime ait olduğuna dair etiketler her zaman kesin değildir. Büyük bir bakiye tek bir kişiye değil, çok sayıda müşteri adına saklama yapan kuruma ait olabilir.

Bitcoin ne için kullanılır, neyi çözmez?

Bitcoin değer transferi, kişisel saklama ve bazı mal veya hizmetler için ödeme amacıyla kullanılabilir. Bazı kişiler sınırlı arz nedeniyle uzun vadeli varlık olarak tutar. Bunlar farklı kullanım amaçlarıdır; birinin yaygın olması diğerinin her kullanıcı için uygun olduğunu göstermez.

Fiyat oynaklığı, yanlış transfer riski, saklama hataları ve hizmet sağlayıcı sorunları devam eder. Bitcoin bir şirket hissesi değildir; BTC tutmak temettü veya şirket kârı üzerinde otomatik hak vermez. Ayrıca ağın güvenliği, satın aldığınız platformun güvenliğini garanti etmez. Başlamak isteyen kişinin önce küçük bir işlemin nasıl yapıldığını ve varlığını nasıl geri alabileceğini anlaması gerekir.

Kaynaklar

• Bitcoin teknik makalesi
• Bitcoin.org: Bitcoin’in işleyişi
• Bitcoin: İşlemler ve harcanabilir çıktılar
• Bitcoin.org: Cüzdan güvenliği