Kripto Para Sözlüğü
Haberlerde karşılaştığınız temel kripto kavramlarını açıklamaları ve örnekleriyle keşfedin.
69 kavram · Güncellendi: 9 Eylül 2026Kripto Balinası (Whale) Nedir?
Günün kavramı · PiyasaKripto balinası (whale), bir kripto paradan piyasa fiyatını etkileyebilecek kadar büyük miktarda tutan kişi veya kurumdur. Balinaların büyük alım, satım ve transferleri yatırımcılar tarafından yakından izlenir.
Kavramı oku#
A
Akıllı Sözleşme (Smart Contract) Nedir?Akıllı sözleşme, blockchain üzerinde saklanan ve önceden yazılmış koşullar sağlandığında kendiliğinden çalışan programdır. Token transferi, takas, borç verme ve NFT gibi işlemlerin aracısız yürütülmesini sağlar.
AML (Anti Money Laundering) Nedir?AML (Anti Money Laundering), suç gelirlerinin aklanmasını ve terörün finansmanını önlemeye yönelik kurallar bütünüdür. Kripto borsaları bu kuralları müşteri tanıma, işlem izleme ve şüpheli işlem bildirimiyle uygular.
APR Nedir, APY ile Farkı Nedir?APR (Annual Percentage Rate, yıllık yüzde oran), bileşik etkiyi hesaba katmayan basit yıllık getiri veya borçlanma maliyeti oranıdır. Kripto platformlarında staking getirileri ve DeFi borç faizleri için sıkça kullanılır.
APY Nedir, Nasıl Hesaplanır?APY (Annual Percentage Yield, yıllık yüzde getiri), kazancın düzenli olarak yeniden yatırıldığı varsayımıyla bileşik etkiyi de hesaba katan yıllık getiri oranıdır. Kripto platformlarında staking ve DeFi getirilerini göstermek için kullanılır.
ATH Nedir, Ne Demek?ATH, bir varlığın belirli veri serisinde görülen en yüksek tarihsel fiyatıdır.
ATL Nedir, Ne Demek?ATL (All-Time Low), bir kripto paranın işlem görmeye başladığından bu yana ulaştığı en düşük fiyat seviyesidir. Türkçede “tüm zamanların en düşük seviyesi” olarak bilinir ve ATH’nin karşıtıdır.
Atomik Takas (Atomic Swap) Nedir?Atomik takas (atomic swap), iki farklı blokzincirdeki kripto paranın aracı veya borsa olmadan, “ya tamamen ya hiç” ilkesiyle doğrudan değiş tokuş edilmesidir. Hash zaman kilitli sözleşmelerle (HTLC) çalışır.
Ayı Piyasası (Bearish) Nedir?Ayı piyasası (bear market), fiyatların uzun süre boyunca genel olarak düştüğü ve yatırımcı güveninin zayıfladığı piyasa dönemidir. Kriptoda bu dönemlere “kripto kışı” da denir; bearish ise düşüş beklentisini anlatır.
B
Bitcoin Dominansı Nedir?Bitcoin dominansı, Bitcoin’in piyasa değerinin toplam kripto para piyasa değerine oranıdır. Yüzde olarak gösterilir ve Bitcoin’in kripto piyasası içindeki göreli ağırlığını izlemek için yaygın biçimde kullanılır.
Blok Nedir?Blok, blockchain’de belirli bir zaman aralığında onaylanan işlemleri ve bunları doğrulamak için gereken bilgileri bir arada tutan kayıt birimidir. Her blok bir öncekinin hash’ini taşıyarak zinciri oluşturur.
Boğa Piyasası (Bullish) Nedir?Boğa piyasası, fiyatlarda genel ve süreklilik gösteren yükseliş eğilimini anlatır.
C
Custody (Kripto Saklama) Nedir?Custody (saklama), kripto varlıkları harcamaya yetki veren özel anahtarların kim tarafından tutulduğunu ve korunduğunu ifade eder. Anahtarları borsa tutuyorsa saklamalı, kullanıcı tutuyorsa kişisel saklama söz konusudur.
Cüzdan Adresi Nedir?Cüzdan adresi, bir blockchain ağında kripto para almak için paylaşılan, harf ve rakamlardan oluşan benzersiz hedef bilgisidir. Banka IBAN’ına benzer; adresi bilmek varlıkları harcama yetkisi vermez.
Ç
D
DAO Nedir, Nasıl Çalışır?DAO (merkeziyetsiz otonom organizasyon), kurallarının akıllı sözleşmelerle tanımlandığı ve kararların üyelerin, genellikle token sahiplerinin oylamasıyla alındığı internet tabanlı topluluk yapısıdır. Hazine yönetimi ve protokol kararları için kullanılır.
DApp (Merkeziyetsiz Uygulama) Nedir?DApp (merkeziyetsiz uygulama), temel işlevlerini bir şirket sunucusu yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerle yürüten uygulamadır. Kullanıcılar DApp’lere kendi cüzdanlarını bağlayarak takas, borç verme veya NFT alım satımı gibi işlemler yapar.
Dolaşımdaki Arz Nedir, Nasıl Hesaplanır?Dolaşımdaki arz, bir kripto paranın piyasada serbestçe el değiştirebildiği kabul edilen miktarıdır; piyasa değeri, fiyatın bu miktarla çarpılmasıyla hesaplanır. Kilitli ve henüz çıkarılmamış tokenler genellikle dışarıda tutulur.
E
ERC-20 Nedir?ERC-20, Ethereum üzerinde değiştirilebilir (fungible) token oluşturmak için kullanılan teknik standarttır. USDT, USDC, LINK ve UNI gibi binlerce token bu standarda uyduğu için cüzdanlar ve borsalar hepsini aynı şekilde destekleyebilir.
ERC-721 Nedir?ERC-721, Ethereum üzerinde her biri benzersiz olan, birbirinin yerine geçemeyen tokenler yani NFT’ler oluşturmak için kullanılan standarttır. Her tokenin kendine ait bir kimlik numarası ve sahibi vardır.
EVM (Ethereum Sanal Makinesi) Nedir?EVM (Ethereum Virtual Machine), Ethereum’daki akıllı sözleşme kodunu çalıştıran ve ağdaki bütün düğümlerin aynı sonuca ulaşmasını sağlayan sanal makinedir. EVM uyumlu ağlar aynı cüzdan ve uygulamaları kullanabilir.
Exploit Nedir, Ne Demek?Exploit, bir yazılımdaki veya protokol tasarımındaki güvenlik açığından yararlanarak sistemin amaçlanmayan biçimde çalışmasını sağlayan saldırı yöntemidir. Kripto dünyasında çoğunlukla akıllı sözleşme hataları kullanılarak protokollerden fon çalınmasını anlatır.
F
Finality (Kesinleşme) Nedir?Finality (kesinleşme), bir blockchain işleminin artık geri alınamaz ya da değiştirilemez kabul edildiği noktadır. Bitcoin’de kesinleşme olasılıksaldır ve onaylarla güçlenir; Ethereum gibi PoS ağlarında ise doğrulayıcı oylarıyla belirli bir noktada kesinleşir.
FOMO Nedir, Ne Demek?FOMO (Fear of Missing Out), bir fırsatı kaçırma korkusudur. Kriptoda fiyat hızla yükselirken “herkes kazanıyor, ben dışarıda kalıyorum” düşüncesiyle aceleyle ve plansız alım yapma eğilimini anlatır.
Fork Nedir, Ne Demek?Fork, bir blockchain’in kurallarında yapılan değişiklik ya da zincirin iki ayrı kola bölünmesidir. Kısa süreli zincir ayrışmalarından, Bitcoin Cash gibi yeni bir coin doğuran kalıcı bölünmelere kadar farklı türleri vardır.
FUD Nedir, Ne Demek?FUD (Fear, Uncertainty and Doubt), korku, belirsizlik ve şüphe anlamına gelir. Kriptoda bir varlık veya proje hakkında yayılan, fiyatı ve yatırımcı davranışını etkileyen olumsuz haber, söylenti ve yorumları anlatır.
G
H
Hard Fork Nedir?Hard fork, eski doğrulama kurallarıyla uyumsuz yeni kurallar getiren protokol değişikliğidir.
Hash Nedir, Ne İşe Yarar?Hash, herhangi bir veriyi bir algoritmadan geçirerek elde edilen sabit uzunluktaki dijital parmak izidir. Blockchain’de blokları birbirine bağlamak, işlemleri tanımlamak ve madencilikte iş ispatı üretmek için kullanılır.
HODL Nedir, Ne Demek?HODL, kripto topluluğunda fiyat dalgalanmalarına rağmen varlığı elde tutmayı anlatan ifadedir.
Honeypot Token Nedir?Honeypot token, satın alınabilen ama akıllı sözleşmedeki gizli kurallar nedeniyle satılamayan tuzak kripto tokenidir. Yatırımcının parası içeride kalırken yalnızca geliştiricinin belirlediği adresler satış yapıp havuzdaki parayı çekebilir.
I
ICO Nedir, Nasıl Çalışır?ICO (Initial Coin Offering, ilk coin arzı), bir kripto projesinin yeni çıkardığı tokeni yatırımcılara doğrudan satarak finansman toplamasıdır. 2017’de zirve yapan model, bugün IEO, IDO ve launchpad satışları biçiminde sürüyor.
Interoperability (Birlikte Çalışabilirlik) Nedir?Interoperability (birlikte çalışabilirlik), farklı blockchain ağlarının birbirleriyle veri, mesaj ve varlık alışverişi yapabilmesidir. Bu bağlantı köprüler, zincirler arası mesajlaşma protokolleri ve Cosmos’taki IBC gibi yerleşik standartlarla sağlanır.
İ
K
Konsensüs (Mutabakat) Mekanizması Nedir?Konsensüs mekanizması, merkezi bir yöneticisi olmayan blockchain ağında binlerce bilgisayarın hangi işlemlerin geçerli olduğu ve hangi sırayla kaydedileceği konusunda ortak karara varmasını sağlayan kurallar bütünüdür.
Kripto Balinası (Whale) Nedir?Kripto balinası (whale), bir kripto paradan piyasa fiyatını etkileyebilecek kadar büyük miktarda tutan kişi veya kurumdur. Balinaların büyük alım, satım ve transferleri yatırımcılar tarafından yakından izlenir.
KYC (Know Your Customer) Nedir?KYC (Know Your Customer, müşterini tanı), finansal hizmet sağlayıcının hesap açan kişinin kimliğini doğrulama sürecidir. Kripto borsalarında kimlik belgesi, yüz doğrulaması ve iletişim bilgisi kontrolüyle yapılır ve işlem limitlerini belirler.
M
Madencilik Zorluğu Nedir?Madencilik zorluğu, Proof of Work kullanan bir ağda geçerli blok bulmanın ne kadar zor olduğunu gösteren değerdir. Bitcoin bu değeri her 2.016 blokta bir ayarlayarak blok süresini ortalama on dakika civarında tutar.
Mainnet (Ana Ağ) Nedir?Mainnet, bir blockchain’in gerçek değere sahip varlıklarla çalışan, herkese açık ana ağıdır. İşlemler kalıcı olarak kaydedilir ve gerçek ücret ödenir; geliştirme amaçlı kullanılan testnet’ten bu yönüyle ayrılır.
Maksimum Arz Nedir, Ne Demek?Maksimum arz, bir kripto paranın protokol veya sözleşme kurallarına göre ulaşabileceği en yüksek birim sayısıdır. Bitcoin’in 21 milyonluk sınırı en bilinen örnektir; Ethereum gibi bazı ağlarda sabit üst sınır yoktur.
Mempool Nedir?Mempool, ağa gönderilmiş ama henüz bir bloğa alınmamış işlemlerin düğümlerde beklediği geçici alandır. Ağ yoğunlaştığında mempool büyür ve hangi işlemin önce onaylanacağını büyük ölçüde ödenen ücret belirler.
Multisig (Çoklu İmza) Nedir?Multisig (çoklu imza), bir kripto cüzdanından işlem yapılabilmesi için birden fazla özel anahtarın onayını gerektiren güvenlik düzenidir. Örneğin 2/3 multisig’de üç anahtardan ikisinin imzası gerekir.
N
Node (Düğüm) Nedir?Node, bir blockchain ağının yazılımını çalıştırarak diğer katılımcılarla veri paylaşan düğümdür.
Nonce Nedir, Ne Demek?Nonce, “bir kez kullanılan sayı” anlamına gelen ve kripto paralarda iki ayrı görevi olan değerdir: Bitcoin madenciliğinde hash denemesi için değiştirilen sayı, Ethereum’da ise bir hesabın işlemlerini sıraya koyan sayaç.
O
Optimistic Rollup Nedir?Optimistic rollup, işlemleri Ethereum dışında toplu olarak yürüten ve sonuçları itiraz edilmedikçe geçerli sayan bir Layer 2 ölçekleme yöntemidir. Hatalı sonuçlar, belirli bir süre içinde hata kanıtıyla düzeltilebilir.
Oracle (Blockchain Oracle) Nedir?Blockchain oracle, fiyat, hava durumu veya maç sonucu gibi zincir dışındaki verileri akıllı sözleşmelerin kullanabileceği biçimde blockchain’e taşıyan sistemdir. DeFi uygulamalarının çoğu fiyat verisi için oracle’lara dayanır.
P
Passphrase Nedir, Ne Demek?Passphrase, bazı cüzdanlarda kurtarma kelimelerine eklenen ve farklı anahtarlar türeten ek gizli bilgidir.
Private Key (Özel Anahtar) Nedir?Private key (özel anahtar), bir kripto cüzdanındaki varlıkları harcama yetkisini veren ve işlemleri imzalamak için kullanılan gizli kriptografik anahtardır. Özel anahtarı bilen herkes o cüzdandaki varlıkları transfer edebilir.
Proof of Work (PoW) Nedir?Proof of Work (iş ispatı), madencilerin yeni blok ekleme hakkını yoğun hesaplama yaparak kazandığı konsensüs mekanizmasıdır. Bitcoin’in güvenliği, geçmişi değiştirmeyi bu hesaplama maliyeti nedeniyle pahalı hâle getirmesine dayanır.
Proof of Stake (PoS) Nedir?Proof of Stake (hisse ispatı), blok üretme ve doğrulama görevinin, ağın coinini teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılara verildiği konsensüs mekanizmasıdır. Kurallara aykırı davranan doğrulayıcı teminatının bir kısmını kaybedebilir.
Public Key (Açık Anahtar) Nedir?Public key (açık anahtar), özel anahtardan matematiksel olarak türetilen ve dijital imzaları doğrulamak için kullanılan, paylaşılabilir kriptografik anahtardır. Cüzdan adresleri çoğu ağda açık anahtardan üretilir.
Pump and Dump (Pump ve Dump) Nedir?Pump and dump, bir varlığın fiyatını koordineli alımlar ve yanıltıcı tanıtımlarla yapay olarak şişirip, yükselişe katılan yeni alıcılara yüksek fiyattan satış yapmaya dayanan piyasa manipülasyonudur. Düşük hacimli tokenlerde yaygındır.
R
Reentrancy (Yeniden Giriş) Saldırısı Nedir?Reentrancy (yeniden giriş), bir akıllı sözleşmenin dış çağrı yaptığı sırada kayıtlarını güncellemeden yeniden çağrılabilmesinden doğan güvenlik açığıdır. Saldırgan bu açıkla aynı fonu tek işlemde defalarca çekebilir; 2016’daki The DAO saldırısı en bilinen örnektir.
Rollup Nedir?Rollup, işlemleri ana blockchain’in dışında toplu hâlde işleyip sonuçları ve gerekli verileri ana ağa yazan bir ölçekleme çözümüdür. Arbitrum, Optimism, Base ve zkSync gibi Ethereum Layer 2 ağları rollup teknolojisini kullanır.
Rug Pull Nedir, Ne Demek?Rug pull, bir kripto projesinin geliştiricilerinin yatırımcı parasını alıp projeyi aniden terk ettiği dolandırıcılık türüdür. Genellikle likiditenin çekilmesi veya ekibin elindeki tokenleri toplu satmasıyla gerçekleşir.
S
SegWit Nedir?SegWit (Segregated Witness), Bitcoin işlemlerindeki imza verisini ayrı bir bölüme taşıyan ve 2017’de etkinleşen protokol güncellemesidir. İşlem kimliği değiştirilebilirliği sorununu çözdü, blok kapasitesini artırdı ve işlem ücretlerini düşürdü.
Sequencer (Sıralayıcı) Nedir?Sequencer (sıralayıcı), Layer 2 ağlarında kullanıcı işlemlerini toplayan, sıraya koyan, yürüten ve paketler hâlinde ana ağa gönderen bileşendir. Rollup kullanıcılarının işlemlerini saniyeler içinde onaylanmış görmesini sağlar.
Soft Fork Nedir?Soft fork, geçerli kabul edilen işlemler veya bloklar için kuralları daraltan, belirli geriye uyumluluk özellikleri taşıyan değişikliktir.
T
Taraftar Tokeni (Fan Token) Nedir?Taraftar tokeni (fan token), spor kulüplerinin taraftarlarına anketlerde oy kullanma, özel içerik ve ödüllü kampanyalara erişim gibi ayrıcalıklar sunmak için çıkardığı kripto varlıktır. Kulüpte hisse veya kâr payı hakkı vermez.
Testnet (Test Ağı) Nedir?Testnet, bir blockchain’in gerçek değeri olmayan tokenlerle çalışan deneme ağıdır. Geliştiriciler akıllı sözleşmeleri ve ağ güncellemelerini ana ağa çıkmadan önce burada test eder; kullanıcılar da yeni uygulamaları risksiz deneyebilir.
Token Unlock Nedir, Ne Demek?Token unlock (kilit açılımı), daha önce kilitli tutulan tokenlerin vesting takvimine göre transfer edilebilir ve satılabilir hâle gelmesidir; büyük açılımlar dolaşımdaki arzı kısa sürede artırabilir.
Token Yakımı (Coin Burn) Nedir?Token yakımı (burn), belirli miktardaki tokenin kimsenin erişemeyeceği bir adrese gönderilerek ya da sözleşme işleviyle yok edilerek arzdan kalıcı olarak çıkarılmasıdır. Ethereum’daki ücret yakımı bilinen bir örnektir.
TVL Nedir, Ne Demek?TVL (Total Value Locked), bir DeFi protokolüne veya blokzincire yatırılmış varlıkların toplam dolar değeridir. Protokolün büyüklüğünü ve kullanımını karşılaştırmak için kullanılır, ancak gelir veya güvenlik göstergesi değildir.
TXID (İşlem Kimliği) Nedir?TXID (transaction ID), bir blockchain işlemini benzersiz şekilde tanımlayan ve işlem verisinin hash’inden oluşan kimlik numarasıdır. Transferinizi blok gezgininde bulmak ve borsaya kanıt sunmak için kullanılır.
U
V
Validator (Validatör) Nedir?Validator, ağın kurallarına göre blok önerme veya blokları onaylama görevine katılan doğrulayıcıdır.
Vesting Nedir, Ne Demek?Vesting (hak ediş), ekip, yatırımcı veya danışmanlara ayrılan tokenlerin tek seferde değil, önceden belirlenmiş bir takvime göre parça parça kullanılabilir hâle gelmesidir; cliff ise başlangıçtaki bekleme dönemidir.
Volatilite Nedir, Ne Demek?Volatilite (oynaklık), bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar ve ne hızla dalgalandığının ölçüsüdür. Kripto paralar, hisse senetleri ve altına kıyasla genellikle çok daha yüksek volatiliteye sahiptir.
Z
Aramanızla eşleşen kavram yok. Rehberlerde aramayı deneyin.
Sözlük hakkında
Kripto dünyasında karşılaştığınız kelimeleri sade tanımlar ve kısa örneklerle öğrenin. Kavramlar alfabetik sıradadır; arama alanına terimin Türkçe adını, İngilizcesini veya yaygın kısaltmasını yazabilirsiniz.
Bir işlemi baştan sona öğrenmek istiyorsanız Kripto Öğren bölümündeki rehberlere geçin. Örneğin “özel anahtar” maddesi kavramı açıklar; cüzdan güvenliği rehberleri ise anahtarların ve yedeklerin nasıl korunacağını anlatır.