Fork Nedir, Ne Demek?
Fork, bir blockchain’in kurallarında yapılan değişiklik ya da zincirin iki ayrı kola bölünmesidir. Kısa süreli zincir ayrışmalarından, Bitcoin Cash gibi yeni bir coin doğuran kalıcı bölünmelere kadar farklı türleri vardır.
Bu sayfada 5
Fork (çatallanma), bir blockchain’in kurallarında yapılan değişikliği ya da zincirin iki ayrı kola bölünmesini anlatan terimdir. Her fork yeni bir coin doğurmaz: Bazıları birkaç saniye süren doğal ayrışmalardır, bazıları ağın planlı yazılım güncellemeleridir, bazıları ise topluluğun bölünmesiyle kalıcı olarak iki farklı blockchain ortaya çıkarır. Bir haberde “fork” kelimesini gördüğünüzde hangi türden söz edildiğini ayırt etmek önemlidir.
Fork türleri nelerdir?
- Geçici zincir ayrışması: İki madenci aynı anda geçerli blok bulduğunda düğümler kısa süreliğine farklı zincir uçlarını takip eder. Sonraki bloklar geldiğinde toplam işi daha fazla olan zincir kazanır, diğer dal terk edilir. Bu olay normal ağ işleyişinin parçasıdır.
- Soft fork: Kuralları daraltan, geriye dönük uyumlu güncellemedir. Güncellemeyen eski düğümler yeni blokları geçerli kabul etmeye devam eder.
- Hard fork: Eski kurallarla uyumlu olmayan değişikliktir. Güncellemeyen düğümler yeni blokları reddeder. Topluluğun tamamı güncellemeyi benimserse ağ tek zincirle devam eder; benimsemezse iki ayrı zincir oluşur.
- Kod fork’u: Bir projenin açık kaynak kodunun kopyalanıp yeni bir blockchain başlatılmasıdır. Litecoin 2011’de Bitcoin’in kodundan bu şekilde türetildi. Burada mevcut zincirin geçmişi bölünmez.
Tarihteki önemli fork örnekleri
Ethereum ve Ethereum Classic (2016): The DAO adlı projedeki bir açık kullanılarak büyük miktarda ETH çekildi. Topluluğun çoğunluğu kayıpları geri almak için hard fork yaptı; değişikliği reddedenler orijinal zincirde Ethereum Classic (ETC) adıyla devam etti.
Bitcoin Cash (1 Ağustos 2017): Blok boyutu tartışması sonucunda daha büyük bloklar isteyen grup hard fork ile Bitcoin Cash’i (BCH) başlattı. Fork anında BTC sahibi olan herkes, aynı miktarda BCH’ye de sahip oldu. Bitcoin Cash da Kasım 2018’de kendi içinde bölündü ve Bitcoin SV ortaya çıktı.
SegWit (2017) ve Taproot (2021): Bitcoin’e yeni özellikler ekleyen bu güncellemeler soft fork olarak etkinleştirildi ve zincir bölünmedi.
Ethereum ağ güncellemeleri: Ethereum, London (2021), Dencun (2024) ve Pectra (2025) gibi planlı güncellemelerini hard fork olarak yapar. Topluluk bunları geniş ölçüde benimsediği için yeni bir coin oluşmaz.
Bu örnekler önemli bir noktayı gösterir: Bir fork’tan sonra hangi zincirin yaşayacağını yazılım tek başına belirlemez. Madencilerin ya da doğrulayıcıların, borsaların, uygulama geliştiricilerinin ve kullanıcıların hangi zinciri desteklediği belirleyicidir.
Fork olduğunda kullanıcı ne yapmalı?
Planlı ağ güncellemelerinde varlıkları kendi cüzdanında tutan kullanıcıların genellikle bir şey yapması gerekmez; cüzdan yazılımının güncel olması yeterlidir. Borsalar ise fork sırasında yatırma ve çekim işlemlerini geçici olarak durdurabilir.
Zincir bölünmesiyle yeni bir coin oluştuğunda yeni coine erişmek için genellikle özel anahtar gerekir. Bu dönemde “yeni coinlerinizi talep edin” diyen sitelere kurtarma kelimelerinizi girmeyin; yeni coini almadan önce eski zincirdeki varlıklarınızı yeni bir cüzdana taşımak daha güvenli bir yaklaşımdır. Ayrıca iki zincirde aynı işlemin tekrar oynatılması (replay attack) riskine karşı, cüzdanınızın ve borsanızın açıklamalarını takip edin.
Sık sorulan sorular
Fork olunca bedava coin mi verilir?
Yalnızca zincir kalıcı olarak bölünürse, fork anında sahip olduğunuz varlıkların karşılığı yeni zincirde de oluşur. Bu coinin borsalarda listelenip listelenmeyeceği ve değeri belirsizdir.
Hard fork ile soft fork arasındaki temel fark nedir?
Soft fork’ta eski düğümler yeni blokları kabul etmeye devam eder; hard fork’ta ise güncellemeyen düğümler yeni zinciri reddeder.