Validator (Validatör) Nedir?
Validator, ağın kurallarına göre blok önerme veya blokları onaylama görevine katılan doğrulayıcıdır.
Bu sayfada 8
Validator (validatör, doğrulayıcı), hisse ispatı kullanan bir blokzincirde yeni blok öneren ve diğerlerinin önerdiği blokları onaylayan katılımcıdır. Validatörler bu görevi yapabilmek için ağın yerel varlığını teminat olarak kilitler (stake eder). Kurallara uygun çalışan validatör ödül kazanır; kuralları çiğneyen validatörün teminatının bir kısmı kesilebilir.
Validatör ne iş yapar?
Hisse ispatı ağlarında blok üretme hakkı, iş ispatındaki gibi hesaplama yarışıyla değil, kilitlenen teminatla belirlenir. Ağ, her dönem için rastgele bir validatörü blok önermekle görevlendirir. Diğer validatörler bu bloğu kontrol eder ve geçerliyse oy (attestation) verir. Yeterli oy toplayan bloklar zincire eklenir ve belirli bir süre sonra kesinleşir.
- Blok önerme: Bekleyen işlemleri toplayıp yeni blok oluşturmak.
- Onaylama: Önerilen blokların kurallara uygunluğunu denetleyip oy vermek.
- Ağı izleme: Kesintisiz çevrimiçi kalarak görevlerini zamanında yerine getirmek.
Validatör olmak için ne gerekir?
Her ağın koşulları farklıdır. Ethereum’da kendi validatörünü çalıştırmak için 32 ETH teminat, sürekli çalışan bir bilgisayar ve hem yürütme hem konsensüs istemcisi gerekir. Solana, Cardano, Avalanche gibi ağlarda da teminat ve donanım şartları vardır.
Bu şartları karşılamayan kullanıcılar coin’lerini bir validatöre delege ederek ya da likit staking ve borsa staking hizmetleri üzerinden dolaylı yoldan katılabilir. Bu durumda ödülün bir kısmı komisyon olarak validatöre veya hizmet sağlayıcıya gider. Ayrıntılar için staking rehberimize bakabilirsiniz.
Validatör ödülleri ve slashing
Validatörler blok önerme ve onaylama görevleri için yeni basılan coin’lerden ve işlem ücretlerinden ödül alır. Ödül oranı ağdaki toplam stake miktarına göre değişir; ne kadar çok coin stake edilirse kişi başına düşen oran genellikle o kadar düşer.
Slashing, kuralları çiğneyen validatöre uygulanan cezadır. Aynı dönem için iki farklı blok imzalamak ya da çelişkili oy vermek gibi davranışlar teminatın bir kısmının kesilmesine ve validatörün ağdan çıkarılmasına yol açabilir. Uzun süre çevrimdışı kalmak ise genellikle daha küçük cezalarla sonuçlanır.
Validatör ile node ve madenci arasındaki fark
Her validatör bir node (düğüm) çalıştırır, ancak her node validatör değildir. Node’lar zinciri kaydeder ve kuralları denetler; validatörler buna ek olarak blok üretimine katılır. Madenciler ise iş ispatı ağlarındaki karşılıklarıdır: Teminat yerine hesaplama gücü harcarlar.
Riskler
Kendi validatörünü çalıştıranlar donanım arızası, yazılım hatası ve anahtar yönetimi risklerini üstlenir. Delegasyon ve aracı hizmetlerde ise seçilen validatörün performansı, komisyonu ve hizmet sağlayıcının güvenilirliği belirleyicidir. Kilitli teminatın çekilmesi çoğu ağda bekleme süresine tabidir; bu sürede fiyat değişimlerine karşı korunmazsınız.
Validatör seçerken nelere bakılmalı?
Coin’lerini delege eden kullanıcılar için validatör seçimi doğrudan getiriyi ve riski etkiler:
- Komisyon oranı: Validatörün ödülden aldığı paydır. Çok düşük komisyon her zaman iyi değildir; sürdürülebilir olmayan bir işletme zamanla hizmeti bırakabilir.
- Çalışma süresi: Sık çevrimdışı kalan validatörler ödül kaybına yol açar.
- Slashing geçmişi: Daha önce ceza almış bir validatör, işletme hatası riskine işaret edebilir.
- Merkezileşme: Stake’in birkaç büyük validatörde toplanması ağın merkeziyetsizliğini zayıflatır; daha küçük ama güvenilir validatörleri desteklemek ağın sağlığına katkı sağlar.
Sık sorulan sorular
Validatör olmak kazançlı mı? Getiri; ağdaki toplam stake’e, işlem ücretlerine, validatörün performansına ve coin’in fiyatına bağlıdır. Ödüller coin cinsinden ödendiği için fiyat düşüşü kazancı silebilir.
Validatör ile staking aynı şey mi? Staking, coin’lerin ağın güvenliği için kilitlenmesidir. Validatör ise bu teminatla blok üretimine fiilen katılan taraftır. Her validatör stake eder; ancak stake eden herkes validatör çalıştırmaz.