Optimistic Rollup Nedir?
Optimistic rollup, işlemleri Ethereum dışında toplu olarak yürüten ve sonuçları itiraz edilmedikçe geçerli sayan bir Layer 2 ölçekleme yöntemidir. Hatalı sonuçlar, belirli bir süre içinde hata kanıtıyla düzeltilebilir.
Bu sayfada 7
Optimistic rollup, işlemleri Ethereum ana ağının dışında yürüten, sonuçları toplu hâlde ana ağa yazan ve bu sonuçları itiraz edilmedikçe doğru kabul eden bir Layer 2 ölçekleme yöntemidir. “Optimistic” (iyimser) adı, sistemin her işlemi baştan kanıtlamak yerine hatalı bir sonuç olursa birinin itiraz edeceğini varsaymasından gelir. Bu yaklaşım, Ethereum’un güvenliğinden yararlanırken işlem ücretlerini belirgin biçimde düşürmeyi amaçlar.
Optimistic rollup nasıl çalışır?
Kullanıcılar işlemlerini rollup ağına gönderir. Bir sequencer (sıralayıcı) bu işlemleri sıraya koyar, yürütür ve paketler hâlinde Ethereum’a gönderir. Ana ağa, işlem verisiyle birlikte ağın yeni durumunu özetleyen bir “durum kökü” (state root) yazılır.
Bu durum kökü ilk anda yalnızca bir iddiadır. Ağı izleyen herkes işlemleri yeniden hesaplayıp sonucu kontrol edebilir. Uyuşmazlık görülürse hata kanıtı (fraud proof ya da fault proof) süreci başlar ve Ethereum üzerindeki sözleşme hangi tarafın haklı olduğuna karar verir. Hatalı iddiayı sunan taraf, yatırdığı teminatı kaybedebilir.
Para çekme neden 7 gün sürer?
Hata kanıtı sisteminin işleyebilmesi için itirazlara zaman tanınması gerekir. Bu nedenle Arbitrum ve OP Mainnet gibi yaygın optimistic rollup’larda resmî köprü üzerinden Ethereum’a çekim, standart olarak yaklaşık yedi günlük bir itiraz süresinin dolmasını bekler. Rollup içindeki transferler ise saniyeler içinde tamamlanır.
Ana ağdan rollup’a para yatırmak genellikle birkaç dakika sürer; bekleme yalnızca çıkış yönündedir. Kesin süre ağdan ağa değişebileceği için çekimden önce ağın resmî köprü ekranındaki bilgiye bakmak gerekir.
Hızlı köprüler nasıl çalışır?
Üçüncü taraf köprüler ve borsalar, yedi günü beklemek istemeyen kullanıcıya hedef ağda kendi likiditesinden ödeme yapar; bekleme süresini kendileri üstlenir. Kullanıcı bunun karşılığında ücret öder ve ek bir akıllı sözleşme ya da karşı taraf riskini kabul etmiş olur. Yani hızlı köprü, resmî çıkışın güvenlik sürecini ortadan kaldırmaz; bekleme riskini başka birine devreder.
Optimistic rollup ile ZK rollup arasındaki fark
İki model de işlemleri ana ağ dışında yürütür, ancak doğrulamayı farklı yapar. Optimistic rollup sonucu varsayılan olarak kabul eder ve hatayı itiraz yoluyla yakalar. ZK rollup ise her paket için matematiksel bir geçerlilik kanıtı üretir; bu kanıt ana ağda doğrulandığında sonuç kesinleşir. Bu konuyu sıfır bilgi ispatı sayfasında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Optimistic modelin avantajı, EVM ile uyumu daha kolay sağlaması ve mevcut Ethereum uygulamalarının az değişiklikle taşınabilmesidir. Dezavantajı ise ana ağa çıkışın uzun sürmesidir.
Hangi ağlar optimistic rollup kullanır?
En bilinen örnekler Arbitrum One, OP Mainnet (Optimism) ve Optimism’in OP Stack yazılımı üzerine kurulan Base’tir. Bu ağlar olgunluk açısından farklı aşamalardadır: Hata kanıtı sisteminin herkese açık olup olmadığı, sıralayıcının kim tarafından işletildiği ve sözleşmeleri güncelleme yetkisinin kimde olduğu ağdan ağa değişir. Bir ağı kullanmadan önce bu üç noktaya bakmak, “Ethereum üzerinde” ifadesinin pratikte ne kadar güvenlik sağladığını anlamanıza yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Optimistic rollup güvenli mi?
Güvenlik, en az bir dürüst katılımcının hatalı sonuca itiraz edebilmesine dayanır. İtiraz mekanizması etkin ve herkese açıksa model Ethereum’un güvenliğinden büyük ölçüde yararlanır; ancak sözleşme güncelleme yetkileri ve sıralayıcı yapısı ek risk yaratabilir.
Rollup’tan borsaya doğrudan para çekebilir miyim?
Borsa o ağı destekliyorsa evet. Bu durumda yedi günlük resmî çıkış beklenmez; ancak borsada doğru ağı seçmek gerekir.