Blok Nedir?
Blok, blockchain’de belirli bir zaman aralığında onaylanan işlemleri ve bunları doğrulamak için gereken bilgileri bir arada tutan kayıt birimidir. Her blok bir öncekinin hash’ini taşıyarak zinciri oluşturur.
Bu sayfada 6
Blok, bir blockchain ağında belirli bir sürede onaylanan işlemlerin ve bu işlemleri doğrulamak için gereken bilgilerin bir arada tutulduğu kayıt birimidir. Her blok kendinden önceki bloğun hash’ini taşır; bloklar bu bağlantılarla uç uca eklenerek zinciri oluşturur. Bir transferin “onaylandı” sayılması, geçerli zincirdeki bir bloğa girmesiyle başlar.
Bir blokta neler bulunur?
Bir blok iki bölümden oluşur: blok başlığı ve işlem listesi. Bitcoin’de blok başlığı yalnızca 80 bayttır ve şu alanları içerir:
- Sürüm: Bloğun hangi kural setine göre üretildiğini gösterir.
- Önceki bloğun hash’i: Bloğu zincire bağlayan alandır.
- Merkle kökü: Bloktaki bütün işlemlerin tek bir hash değerinde özetlenmiş hâlidir.
- Zaman damgası: Bloğun yaklaşık oluşturulma zamanı.
- Hedef ve nonce: Madencilik zorluğunu ve madencinin denediği değeri gösterir.
İşlem listesinin ilk kaydı “coinbase işlemi”dir. Madenci bu işlemle blok ödülünü ve bloktaki işlem ücretlerini kendine yazar. Nisan 2024 halving’inden bu yana Bitcoin’de blok ödülü 3,125 BTC’dir.
Blok nasıl oluşturulur ve zincire eklenir?
Bitcoin’de madenciler bekleyen işlemleri mempool’dan seçip aday blok hazırlar ve Proof of Work yarışına girer. Uygun hash’i bulan madenci bloğu ağa yayar. Tam düğümler bloktaki her işlemi, imzaları ve blok ödülünün kurallara uygun olup olmadığını kontrol eder. Kurala aykırı tek bir işlem bile bloğun tamamen reddedilmesine yol açar.
Ethereum gibi Proof of Stake ağlarında ise blok, sırası gelen doğrulayıcı tarafından önerilir ve diğer doğrulayıcıların oylarıyla kabul edilir. Ethereum’da her 12 saniyelik zaman diliminde (slot) bir blok önerilebilir.
Blok yüksekliği ve blok süresi
Blok yüksekliği, bir bloğun zincirdeki sıra numarasıdır. Bitcoin’in ilk bloğu olan genesis bloğu 3 Ocak 2009’da üretildi ve yüksekliği 0’dır. Gezginlerde bir işlemin hangi yükseklikteki blokta yer aldığını görebilirsiniz.
Bitcoin, ortalama olarak yaklaşık on dakikada bir blok üretilmesini hedefler. Bu bir ortalamadır: Bazen iki blok bir dakika arayla gelir, bazen bir saatten uzun beklenir. Bu yüzden “üç onay tam otuz dakika sürer” hesabı doğru değildir.
Bir blok gezgininde blok numarasına tıkladığınızda bloğu üreten madenciyi ya da doğrulayıcıyı, içerdiği işlem sayısını, toplanan ücretleri ve bloğun boyutunu görebilirsiniz. İşleminizin hangi blokta olduğunu öğrenmek için TXID’yi aratmanız yeterlidir; adımlar işlem takibi rehberimizde anlatılıyor.
Blok boyutu neden sınırlı?
Blok kapasitesi sınırsız olsaydı düğüm çalıştırmak için gereken depolama ve bant genişliği hızla artar, ağı denetleyebilen kişi sayısı azalırdı. Bitcoin’de kapasite, SegWit ile gelen 4 milyon ağırlık birimi sınırıyla ölçülür. Talep kapasiteyi aştığında kullanıcılar blok alanı için ücret yarışına girer; yoğun dönemlerde transfer ücretlerinin yükselmesinin nedeni budur. Ethereum’da ise kapasite bayt yerine gas ile ölçülür; her bloğun harcayabileceği toplam gas için bir üst sınır vardır.
Bir işlem bloğa girdiğinde ilk onayını alır. Arkasına eklenen her yeni blok, onay sayısını bir artırır ve işlemi geri çevirmeyi zorlaştırır.
Sık sorulan sorular
Blok ile işlem arasındaki fark nedir?
İşlem, bir adresten diğerine değer aktarma talimatıdır. Blok ise çok sayıda işlemi tek kayıt adımında toplayan pakettir.
Bir blokta kaç işlem bulunur?
Sabit bir sayı yoktur. Bitcoin’de işlemlerin boyutuna göre değişir ve genellikle birkaç bin işlem bir bloğa sığar.
Yetim (orphan) blok nedir?
Aynı anda bulunan iki bloktan geçerli zincirin dışında kalanına halk arasında yetim blok denir. İçindeki işlemler genellikle beklemeye döner ve sonraki bloklara alınır.