Public Key (Açık Anahtar) Nedir?

Public key, Türkçesiyle açık anahtar, özel anahtardan matematiksel olarak türetilen ve dijital imzaları doğrulamak için kullanılan, paylaşılabilir kriptografik anahtardır. Özel anahtar işlemi imzalar, açık anahtar ise o imzanın gerçekten ilgili özel anahtarla atıldığını herkesin kontrol etmesini sağlar. Bu ikili yapı, kripto paraların bir bankaya ihtiyaç duymadan sahipliği kanıtlayabilmesinin temelidir.

Açık anahtar kriptografisi nasıl çalışır?

Açık anahtar kriptografisi (asimetrik şifreleme), birbirine bağlı iki anahtar kullanır: biri gizli tutulur, diğeri herkesle paylaşılabilir. Bitcoin ve Ethereum, açık anahtarı özel anahtardan türetmek için secp256k1 adlı eliptik eğriyi kullanır. Bu hesaplama tek yönlüdür; özel anahtardan açık anahtara saniyeler içinde gidilir, ancak açık anahtardan özel anahtarı bulmak bugünkü bilgisayarlarla pratikte mümkün değildir.

Bir işlem gönderdiğinizde ağa özel anahtarınızı değil, onunla üretilmiş imzayı gönderirsiniz. Düğümler imzayı açık anahtarla kontrol eder ve işlemi ancak eşleşme doğruysa kabul eder. Böylece herkes doğrulama yapabilir ama yalnızca anahtar sahibi imza atabilir.

Aynı ilke internetin geri kalanında da kullanılır. Tarayıcınızın bir web sitesine güvenli bağlantı kurarken kullandığı sertifikalar ve e-posta imzaları da açık anahtar kriptografisine dayanır. Kripto paraları farklı kılan, bu yöntemin para üzerindeki sahiplik kaydının kendisi için kullanılmasıdır.

Açık anahtar ile cüzdan adresi aynı mı?

Genellikle hayır. Cüzdan adresi, çoğu ağda açık anahtarın özetlenmiş (hash’lenmiş) ve kısaltılmış bir biçimidir:

• Ethereum’da adres, açık anahtarın Keccak-256 özetinin son 20 baytından oluşur ve “0x” ile başlar.
• Bitcoin’de klasik adresler açık anahtarın özetinden üretilir; bazı adres türleri ise birden fazla anahtarı veya bir harcama koşulunu temsil eder.

Adresin açık anahtardan kısa olması kullanımı kolaylaştırır; özet tabanlı klasik adres türlerinde açık anahtar ancak harcama sırasında zincirde görünür. Bu nedenle para almak için her zaman cüzdanınızın “Al” bölümünde gösterilen adresi paylaşmalısınız. Geliştirici araçlarında görebileceğiniz uzun açık anahtar dizisi, para alma adresinin yerine geçmez.

Açık anahtarı paylaşmak güvenli mi?

Açık anahtar harcama yetkisi vermez; bu açıdan paylaşılması güvenlidir. Ancak gizlilik farklı bir konudur. Özellikle “genişletilmiş açık anahtar” (xpub) bir cüzdanın ürettiği bütün adresleri türetebilir. Bir portföy takip uygulamasına xpub verdiğinizde uygulama harcama yapamaz, ama bakiyenizi ve işlem geçmişinizin büyük bölümünü görebilir.

Tek bir adres paylaşmak yalnızca o adresin hareketlerini gösterirken xpub paylaşmak bütün cüzdanı görünür kılar. “Salt okunur” bağlantı kurarken hangi bilginin dışarı aktarıldığına dikkat edin.

Kuantum bilgisayarlar açık anahtarı tehdit eder mi?

Teorik olarak yeterince güçlü bir kuantum bilgisayar, eliptik eğri kriptografisini kırarak açık anahtardan özel anahtarı hesaplayabilir. Bugün böyle bir makine bulunmuyor, ancak geliştiriciler kuantuma dayanıklı imza şemaları üzerinde çalışıyor. Bu nedenle açık anahtarı zincirde hiç görünmemiş adresler, ileride bu tür bir riske karşı ek bir koruma katmanı sunar.

Sık sorulan sorular

Açık anahtardan özel anahtar bulunabilir mi?

Hayır, günümüz bilgisayarlarıyla pratikte mümkün değildir. Güvenliğin tamamı bu tek yönlü ilişkiye dayanır.

Açık anahtarımı nereden görebilirim?

Çoğu cüzdan bunu doğrudan göstermez. Bitcoin’de harcama yaptığınız işlemlerin kaydında açık anahtar blok gezgini üzerinden görülebilir; gelişmiş cüzdanlar ise xpub’ı ayarlar menüsünde sunar.

Kaynak

• Bitcoin: Anahtarlar ve cüzdan yapıları