Token Yakımı (Coin Burn) Nedir?
Token yakımı (burn), belirli miktardaki tokenin kimsenin erişemeyeceği bir adrese gönderilerek ya da sözleşme işleviyle yok edilerek arzdan kalıcı olarak çıkarılmasıdır. Ethereum’daki ücret yakımı bilinen bir örnektir.
Bu sayfada 6
Token yakımı (coin burn), belirli miktardaki tokenin kimsenin harcayamayacağı hâle getirilerek arzdan kalıcı olarak çıkarılmasıdır. Fiziksel bir yakma yoktur; tokenler özel anahtarı bilinmeyen bir adrese gönderilir ya da akıllı sözleşmenin yakım işleviyle toplam arzdan silinir. Projeler yakımı arzı azaltmak, işlem ücretlerinin bir kısmını ekonomiden çıkarmak veya fazla tokenleri imha etmek için kullanır.
Token yakımı nasıl yapılır?
İki temel yöntem vardır. Birincisinde tokenler, özel anahtarı bilinmeyen ve bu yüzden harcanamayan bir adrese gönderilir; Ethereum’da sıfırlarla başlayan ve “dead” ile biten adresler bu amaçla sık kullanılır. İkincisinde ERC-20 gibi standartlardaki yakım işlevi çağrılır ve tokenler sözleşmenin kaydındaki toplam arzdan düşülür.
Her iki durumda da işlem blokzincirde görünür. Bu sayede yakımın miktarı ve tarihi bir blok gezgini üzerinden herkes tarafından kontrol edilebilir.
Gerçek örnekler: Ethereum ve BNB
Ethereum: Ağustos 2021’deki London güncellemesiyle hayata geçen EIP-1559, her işlemdeki temel ücretin (base fee) yakılmasını getirdi. Böylece gas ücretlerinin bir kısmı validatörlere gitmek yerine dolaşımdan çıkar. Ağ yoğun olduğunda yakılan ETH, yeni çıkarılan ETH’yi aşabilir.
BNB: BNB Chain, düzenli aralıklarla BNB yakarak toplam arzı uzun vadede 100 milyona indirmeyi hedefler. Yakım miktarı fiyat ve blok üretimine bağlı bir formülle hesaplanır.
Bazı projeler ise gelirlerinin bir kısmıyla piyasadan token satın alıp yakar; buna “geri alım ve yakım” (buyback and burn) denir.
Yakım, blockchain köprülerinde de teknik bir adım olarak kullanılır. Sarmalanmış (wrapped) bir token asıl zincire geri taşınırken, diğer zincirdeki temsili token yakılır ve karşılığı asıl zincirde serbest bırakılır. Bu tür yakımlar arzı azaltmaya değil, iki zincirdeki kayıtları dengede tutmaya yarar.
Token yakımı fiyatı yükseltir mi?
Diğer koşullar aynı kalırsa arzın azalması her tokenin toplamdaki payını büyütür. Ancak talep ve piyasa koşulları sabit kalmadığı için yakım tek başına fiyat artışı sağlamaz. Önceden duyurulan bir yakım fiyata zaten yansımış olabilir.
Oranı da hesaba katmak gerekir. 1 milyar tokenlik arzdan 1 milyon yakılması yalnızca yüzde 0,1’lik azalmadır. Aynı dönemde 10 milyon yeni token çıkarılmışsa net arz yine artmıştır. Bu nedenle tek bir yakım haberine değil, ihraç ile yakım arasındaki net dengeye bakmak daha açıklayıcıdır.
Yakım nasıl doğrulanır?
- İşlem kimliği (TXID) üzerinden yakımın gerçekten gerçekleştiğini ve miktarını kontrol edin.
- Tokenlerin gönderildiği adresin gerçekten harcanamaz olduğundan emin olun; sıradan bir cüzdana transfer yakım değildir.
- Yakılan tokenlerin kaynağına bakın: piyasadan alınıp yakılan token ile projenin kendi elindeki kilitli tahsisi yakması ekonomik olarak farklıdır.
- Sözleşmede yeni token basma yetkisi varsa, yakılan miktarın sonradan yeniden basılıp basılamayacağını inceleyin.
Sık sorulan sorular
Yakılan tokenler geri getirilebilir mi? Harcanamaz adrese gönderilen veya sözleşmeden silinen tokenler geri alınamaz. Ancak sözleşmede basım yetkisi varsa aynı miktarda yeni token üretilebilir.
Yakım dolaşımdaki arzı her zaman azaltır mı? Hayır. Yakılan tokenler henüz piyasaya çıkmamış bir hazine payından geliyorsa dolaşımdaki arz değişmeyebilir, yalnızca toplam arz düşer.
Yakım ile geri alım aynı şey mi? Tam olarak değil. Geri alım, projenin kendi tokenini piyasadan satın almasıdır. Satın alınan tokenler yakılabilir, hazinede tutulabilir ya da yeniden dağıtılabilir; bu yüzden alımdan sonra tokenlere ne olduğuna bakmak gerekir.