Funding Oranı Nedir? Açık Pozisyon Nasıl Okunur?
Funding oranı, sürekli vadeli (perpetual) sözleşmelerde long ve short pozisyonlar arasında düzenli aralıklarla yapılan ödemedir. Açık pozisyon (open interest) ise henüz kapanmamış toplam sözleşme miktarını gösterir. Bu rehber ikisini birlikte okumayı anlatır.
Bu sayfada 10
- Funding neden var?
- Funding ödemesi nasıl hesaplanır?
- Funding ne sıklıkla ödenir?
- Küçük oranlar kaldıraçta nasıl büyür?
- Pozitif ve negatif funding ne anlatır?
- Açık pozisyon (open interest) nedir?
- Açık pozisyon fiyatla birlikte nasıl okunur?
- Funding ve açık pozisyonu birlikte kullanmak
- Funding almak risksiz gelir mi?
- Kaynaklar
Funding oranı (fonlama oranı), sürekli vadeli işlem (perpetual futures) sözleşmelerinde long ve short pozisyon sahipleri arasında belirli aralıklarla yapılan ödemenin oranıdır. Oran pozitifse long’lar short’lara, negatifse short’lar long’lara ödeme yapar. Bu mekanizma, vade sonu olmayan sözleşmenin fiyatını spot fiyata yakın tutmak için vardır.
Açık pozisyon (open interest) ise piyasada henüz kapanmamış bütün vadeli sözleşmelerin toplamıdır. Funding oranı kaldıraçlı tarafın hangi yöne yığıldığını, açık pozisyon ise piyasaya ne kadar kaldıraçlı para bağlandığını gösterir. İkisi birlikte okunduğunda türev piyasasının nabzı hakkında fikir verir.
Funding neden var?
Klasik vadeli sözleşmeler belirli bir tarihte sona erer ve o gün spot fiyatla uzlaşır. Sürekli vadeli sözleşmelerin böyle bir tarihi yoktur; bu yüzden fiyatın spot piyasadan kopmaması için funding kullanılır. Sözleşme spot fiyatın üzerinde işlem görüyorsa oran pozitife döner ve long tutmak pahalılaşır; bu da sözleşme fiyatını spota doğru çeker. Tersi durumda oran negatife döner. Sürekli vadeli sözleşmeler 2016’da BitMEX ile yaygınlaştı ve bugün kripto türev hacminin büyük kısmını oluşturuyor.
Funding, borsaya ödenen bir komisyon değildir; ödeme doğrudan iki taraf arasında el değiştirir. Oranın hesabına fiyat primi yanında bir faiz bileşeni de girebilir ve formül borsadan borsaya değişir.
Funding ödemesi nasıl hesaplanır?
Doğrusal (USDT veya USD teminatlı) sözleşmelerde temel hesap şöyledir: Funding ödemesi = Pozisyonun nominal değeri × Funding oranı. Hesap teminata değil, pozisyonun toplam büyüklüğüne uygulanır.
Örnek: 500 dolar teminatla 10 kat kaldıraç kullanarak 5.000 dolarlık long açtınız ve oran yüzde 0,01. Bir dönemlik ödemeniz 5.000 × 0,0001 = 0,50 dolardır. Coin ile teminatlandırılan ters (inverse) sözleşmelerde hesap farklı yapılır; borsanın ürün sayfasındaki tanımı esas alın.
Funding ne sıklıkla ödenir?
Birçok büyük borsa funding’i 8 saatte bir, yani günde üç kez uygular; bazı platformlar ise saatlik ödeme yapar. Bu yüzden oranı karşılaştırırken hangi süreye ait olduğuna mutlaka bakın. 10.000 dolarlık pozisyonda yüzde 0,01’lik oran 8 saatlikse günde 3 dolar, saatlikse günde 24 dolar eder. Ekrandaki geri sayım bir sonraki ödemenin zamanını gösterir; ödeme anında pozisyonu açık olanlar öder veya alır.
İşlem ekranında gösterilen oran çoğunlukla bir sonraki dönem için tahmindir ve dönem bitene kadar değişebilir. Gerçekte ne ödediğinizi görmek için funding geçmişine bakın.
Küçük oranlar kaldıraçta nasıl büyür?
20.000 dolarlık long pozisyonda her 8 saatte yüzde 0,02 ödediğinizi düşünün. Dönem başına 4 dolar, günde 12 dolar, on günde 120 dolar eder. Bu pozisyon için 2.000 dolar teminat ayırdıysanız on günlük funding maliyeti teminatın yüzde 6’sıdır. Funding kesintileri teminatı azalttığı için likidasyon fiyatını da yavaş yavaş yaklaştırır.
Pozitif ve negatif funding ne anlatır?
- Pozitif ve yükselen funding: Kaldıraçlı alıcılar baskın; long tarafı kalabalık ve pahalı.
- Negatif funding: Short tarafı kalabalık; düşüş beklentisi kaldıraçla fiyatlanıyor.
- Sıfıra yakın funding: Türev piyasası spot ile dengede.
Aşırı yüksek pozitif funding’in uzun süre devam ettiği dönemlerde ani düşüşler long likidasyonlarını tetikleyebilir; tersi de short’lar için geçerlidir. Yine de funding bir yön sinyali değildir: yüksek oran haftalarca sürebilir, aynı coinin farklı borsalarda farklı oranları olabilir.
Açık pozisyon (open interest) nedir?
Açık pozisyon, belirli bir anda açık olan bütün vadeli sözleşmelerin toplam değeridir. Her sözleşmenin bir alıcısı ve bir satıcısı olduğundan açık pozisyon long ile short’un toplamı değil, bir tarafın büyüklüğüdür. Yeni bir alıcı ile yeni bir satıcı eşleştiğinde açık pozisyon artar; iki taraf da pozisyonunu kapattığında azalır. Bir pozisyon el değiştirdiğinde ise değişmez.
İşlem hacminden farkı da buradadır: Hacim belirli sürede yapılan işlemleri sayar, açık pozisyon ise o anda piyasada kalan pozisyonları ölçer. Hacim ve likidite ayrımı için işlem hacmi ve likidite rehberine bakabilirsiniz.
Açık pozisyon fiyatla birlikte nasıl okunur?
Açık pozisyon tek başına yön göstermez; fiyat hareketiyle birlikte yorumlanır. Yaygın okuma şöyledir:
- Fiyat yükseliyor, açık pozisyon artıyor: Yükselişe yeni kaldıraçlı pozisyonlar eşlik ediyor.
- Fiyat yükseliyor, açık pozisyon azalıyor: Yükseliş büyük ölçüde short’ların kapanmasından (short squeeze) kaynaklanıyor olabilir.
- Fiyat düşüyor, açık pozisyon artıyor: Yeni short pozisyonlar açılıyor.
- Fiyat düşüyor, açık pozisyon azalıyor: Long’lar kapanıyor ya da likide oluyor.
Açık pozisyonun kısa sürede çok yükselmesi piyasada kaldıracın biriktiğini gösterir. Böyle dönemlerde fiyat hangi yöne sert hareket ederse etsin zincirleme likidasyon riski ve volatilite artar.
Funding ve açık pozisyonu birlikte kullanmak
En anlamlı tablo iki veriyi bir arada okuyunca çıkar. Yükselen fiyat, hızla artan açık pozisyon ve yüksek pozitif funding, kalabalık ve pahalı bir long tarafına işaret eder. Düşen fiyat, artan açık pozisyon ve negatif funding ise short tarafının kalabalıklaştığını gösterir. Bu verileri karşılaştırırken aynı borsaya, aynı zaman dilimine ve aynı ürüne ait olduklarından emin olun; birden fazla borsanın toplamını gösteren veri siteleri daha geniş bir resim sunar.
Funding almak risksiz gelir mi?
Hayır. Funding alan tarafta olmak fiyat riskini ortadan kaldırmaz. Negatif funding’den ödeme alan bir long, fiyat sert düşerse aldığı funding’in çok üzerinde zarar edebilir. Spot alım ile ters yönlü vadeli pozisyonu birleştiren “funding arbitrajı” stratejileri de oranın yön değiştirmesi, bir bacakta likidasyon ve borsa riski gibi nedenlerle garantili getiri sağlamaz.
Net sonucu hesaplarken fiyat kâr/zararını, açılış-kapanış komisyonlarını ve bütün funding ödemelerini ayrı satırlara yazın. Örneğin fiyat hareketinden 150 dolar kazanç, 20 dolar komisyon ve 45 dolar funding gideri varsa net sonuç 85 dolardır.