Seed Phrase Nedir, Nasıl Saklanır?
Seed phrase (kurtarma kelimeleri), bir kripto cüzdanındaki bütün özel anahtarların türetildiği 12 veya 24 kelimelik ana yedektir. Kelimeleri bilen herkes cüzdanı başka bir cihazda açabildiği için çevrimdışı ve güvenli saklanmalıdır.
Bu sayfada 9
- Seed phrase nasıl çalışır?
- Seed phrase nasıl saklanır? Adım adım
- Seed phrase saklama yöntemleri karşılaştırması
- Passphrase kullanıyorsanız neye dikkat etmelisiniz?
- Seed phrase ile ilgili yapılmaması gerekenler
- Seed phrase çalındıysa ne yapılmalı?
- Uzun vadeli erişim ve miras planı
- Sık sorulan sorular
- Kaynaklar
Seed phrase (kurtarma ifadesi veya kurtarma kelimeleri), kripto cüzdanınızdaki bütün özel anahtarların türetildiği, genellikle 12 ya da 24 kelimeden oluşan ana yedektir. Telefonunuz kaybolsa veya donanım cüzdanınız bozulsa bile bu kelimelerle cüzdanınızı başka bir cihazda aynen geri yükleyebilirsiniz. Aynı nedenle kelimeleri ele geçiren herkes, cihazınıza ihtiyaç duymadan varlıklarınızı harcayabilir.
Bu yüzden seed phrase’in nasıl saklandığı, hangi cüzdanı seçtiğinizden daha belirleyici olabilir. İster mobil uygulama ister donanım cüzdanı kullanın, cihazın kendisi değiştirilebilir; yerine konamayan tek şey bu kelimelerdir. Aşağıda kelimelerin nasıl çalıştığını, saklama yöntemlerini ve en sık yapılan hataları bulabilirsiniz.
Seed phrase nasıl çalışır?
Çoğu cüzdan BIP-39 adlı standardı kullanır. Bu standartta 2.048 kelimelik sabit bir liste vardır ve cüzdan, kurulum sırasında rastgele ürettiği sayıyı bu listeden seçilen kelimelere çevirir. 12 kelime 128 bit, 24 kelime 256 bit rastgelelik taşır; her iki uzunluk da tahminle bulunamayacak kadar güçlüdür.
Son kelime, diğerlerinden hesaplanan bir kontrol (checksum) bilgisi içerir. Bu sayede bir kelimeyi yanlış yazarsanız cüzdan çoğu zaman ifadenin geçersiz olduğunu söyler. İngilizce listede her kelime ilk dört harfiyle benzersiz biçimde ayırt edilebilir; yazarken bu dört harfin doğru olması özellikle önemlidir.
Tek bir seed phrase’ten Bitcoin, Ethereum ve diğer ağlar için yüzlerce adres türetilebilir. Geri yüklemede bakiyeniz görünmüyorsa, yeni uygulamanın farklı bir türetme yolu (derivation path) kullanıyor olması ihtimali yüksektir.
Seed phrase nasıl saklanır? Adım adım
- Kelimeleri yalnızca cihazın ekranından alın. Kurulum sırasında cüzdanın ürettiği kelimeleri kullanın; bir web sitesinin, satıcının veya kutudaki kartın verdiği kelimeleri asla kullanmayın.
- Numaralı ve eksiksiz yazın. Kelimeleri 1’den 24’e kadar sıra numarasıyla, okunaklı ve doğru yazımla kaydedin. Sıra da anahtarın parçasıdır; aynı kelimeler farklı sırada başka bir cüzdan demektir.
- Dijital kopya oluşturmayın. Ekran görüntüsü, telefon notu, e-posta taslağı, bulut fotoğrafı veya şifre yöneticisine kaydetmek, kelimeleri internete bağlı hesapların güvenliğine bağlar.
- Dayanıklı bir ortam seçin. Kâğıt su ve yangından zarar görebilir. Yüksek tutarlarda kelimeleri paslanmaz çelik plakaya damgalamak veya kazımak yaygın bir çözümdür.
- Yedeği test edin. Cihazın kendi yedek kontrol özelliğini kullanın ya da küçük bir bakiyeyle sıfırlayıp geri yüklemeyi deneyin. Kelimeleri doğrulamak için hiçbir siteye yazmayın.
Seed phrase saklama yöntemleri karşılaştırması
- Kâğıt: Ucuz ve basittir; ancak su, yangın ve yanlışlıkla atılma riski taşır. Küçük ve orta tutarlar için yeterli olabilir.
- Metal plaka: Yangın ve suya dayanıklıdır, uzun vadeli birikim için en yaygın tercihtir. Kimin görebileceği kâğıttaki kadar önemlidir.
- İki farklı yerde kopya: Kaybolma riskini azaltır ama sızma ihtimalini artırır. Her kopyanın bulunduğu yerin güvenliği ayrı düşünülmelidir.
- Bölünmüş yedek: Kelimeleri kendi yönteminizle ikiye bölmek önerilmez; bir parçayı bulan kişi kalanını tahmin etmeye çok yaklaşır. Bölünmüş yedek isteniyorsa Shamir yedeği (SLIP-39) gibi standart bir yöntem veya multisig tercih edilmelidir.
Kelimeleri kendi bulduğunuz bir şifreleme yöntemiyle “gizlemek” de risklidir. Yıllar sonra yöntemi siz bile hatırlamayabilirsiniz ve bir yakınınızın yedeği kullanması imkânsız hâle gelebilir.
Passphrase kullanıyorsanız neye dikkat etmelisiniz?
Bazı cüzdanlar kelimelere isteğe bağlı bir passphrase (25. kelime olarak da anılır) eklemenize izin verir. Passphrase farklı bir cüzdan açar; kelimeleri bulan kişi passphrase’i bilmeden asıl bakiyeye ulaşamaz. Bunun bedeli, passphrase’i unutursanız kelimelerin tek başına o cüzdanı geri getirmemesidir.
Passphrase’i kelimelerle aynı yerde saklamak korumayı ortadan kaldırır; tamamen ayrı yerde saklamak ise kaybetme riskini artırır. Bu dengeyi kurmadan büyük tutarlar için passphrase kullanmaya başlamamak gerekir.
Seed phrase ile ilgili yapılmaması gerekenler
- Kelimeleri hiçbir destek ekibine, “cüzdan doğrulama” sitesine veya airdrop formuna yazmayın. Bu kelimeleri isteyen her talep phishing girişimidir.
- Kelimeleri fotoğraflayıp mesajlaşma uygulamasıyla kendinize göndermeyin.
- Bir kelimeyi okuyamadığınız için tahminle değiştirmeyin ya da kelimeleri alfabetik sıraya dizmeyin.
- Geri yüklemeyi denemek için kelimeleri tanımadığınız bir uygulamaya girmeyin.
Seed phrase çalındıysa ne yapılmalı?
Kelimelerin başka biri tarafından görüldüğünden şüpheleniyorsanız beklemeyin. Güvenli bir cihazda tamamen yeni bir cüzdan ve yeni seed phrase oluşturun, ardından varlıkları zincir üzerinden bu yeni adrese taşıyın. Eski cüzdanın şifresini veya PIN’ini değiştirmek işe yaramaz; kelimeleri bilen kişi cüzdanı kendi cihazında açabilir.
Önce en değerli ve en kolay taşınabilen varlıkları aktarın. Eski adreste stake edilmiş veya kilitli varlıklar varsa onları da mümkün olan ilk fırsatta taşıyın. Eski cüzdanı artık hiçbir işlem için kullanmayın.
Uzun vadeli erişim ve miras planı
Seed phrase yalnızca bugünkü güvenlik için değil, yıllar sonraki erişim için de önemlidir. Yakınlarınız, hangi cihazın ve hangi yedeğin hangi varlıkları yönettiğini bilmezse varlıklar kalıcı olarak erişilemez hâle gelebilir.
Basit bir çözüm, kelimeleri içermeyen bir talimat notu hazırlamaktır: hangi cüzdan kullanılıyor, yedek nerede, passphrase varsa nasıl bulunur. Notun içine kelimeleri veya özel anahtarı yazmayın. Daha büyük tutarlarda multisig gibi birden fazla kişinin onayını gerektiren yapılar bu planı daha güvenli kılar.
Sık sorulan sorular
12 kelime mi daha güvenli, 24 kelime mi?
Her ikisi de kaba kuvvetle tahmin edilemeyecek kadar güçlüdür. Pratikte risk, kelime sayısından değil kelimelerin nasıl saklandığından gelir.
Seed phrase ile özel anahtar aynı şey mi?
Hayır. Özel anahtar tek bir adresin harcama yetkisidir; seed phrase ise bütün özel anahtarların türetildiği ana yedektir. Seed phrase’i bilen, ondan türeyen bütün adreslere erişir.