Impermanent Loss Nedir?

Impermanent loss (geçici kayıp), bir likidite havuzuna yatırdığınız token’ların değerinin, aynı token’ları hiç havuza koymadan cüzdanda tutmuş olsaydınız ulaşacağınız değerin gerisinde kalmasıdır. Havuzdaki iki token’ın birbirine göre fiyatı değiştiğinde ortaya çıkar; fiyat oranı ne kadar çok değişirse kayıp o kadar büyür. Yön fark etmez: Token’lardan biri ikiye katlansa da yarıya düşse de kayıp oluşur.

Bu kavram, likidite sağlamanın gerçekten kârlı olup olmadığını anlamanın temelidir. Ücret geliri bu kaybı karşılarsa likidite sağlamak elde tutmaktan iyi sonuç verir; karşılamazsa token’ları cüzdanda bekletmek daha kazançlı olurdu.

Impermanent loss neden oluşur?

Uniswap gibi otomatik piyasa yapıcı (AMM) havuzlarında fiyat, havuzdaki iki token’ın oranıyla belirlenir. Örneğin ETH’nin dış piyasadaki fiyatı yükseldiğinde, havuzdaki ETH ucuz kalır. Arbitraj yapan botlar havuzdan ucuz ETH alıp karşılığında USDC bırakır ve bu işlem havuz fiyatı dış piyasaya eşitlenene kadar sürer.

Sonuçta havuzdaki payınızda değeri artan ETH azalır, değeri sabit kalan USDC artar. Yani havuz, fiyat yükselirken sizin adınıza otomatik olarak ETH satar, fiyat düşerken de ETH alır. Elde tutan biri ise yükselişin tamamından yararlanır; aradaki fark impermanent loss’tur.

Impermanent loss nasıl hesaplanır? Rakamlı örnek

Varsayımsal olarak ETH fiyatı 2.000 dolarken havuza 1 ETH ve 2.000 USDC yatırdığınızı düşünün. Toplam değer 4.000 dolardır. Sonra ETH fiyatı 4.000 dolara çıkıyor.

• Cüzdanda tutsaydınız: 1 ETH (4.000 dolar) + 2.000 USDC = 6.000 dolar.
• Havuzda: Sabit çarpım formülüne göre payınız yaklaşık 0,707 ETH ve 2.828 USDC’ye dönüşür. Toplam değer yaklaşık 5.657 dolar.
• Impermanent loss: 6.000 − 5.657 = yaklaşık 343 dolar, yani elde tutmaya göre %5,7.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta yüzdenin paydasıdır. Pozisyonunuz başlangıçtaki 4.000 dolara göre yaklaşık %41 kârdadır; yani “zarar” ettiğiniz söylenemez. Impermanent loss, yatırdığınız paraya göre değil, elde tutma senaryosuna göre geride kaldığınız tutarı ölçer.

Fiyat düşerse ne olur?

Aynı örnekte ETH yükselmek yerine 1.000 dolara düşsün. Bu kez arbitrajcılar havuza ETH bırakıp USDC çeker ve payınız yaklaşık 1,414 ETH ve 1.414 USDC’ye dönüşür. Havuzdaki değer yaklaşık 2.828 dolar olur.

Elde tutsaydınız 1 ETH (1.000 dolar) ve 2.000 USDC ile 3.000 dolarınız olacaktı. Fark yine yaklaşık %5,7’dir. Yani fiyat ister ikiye katlansın ister yarıya insin, kayıp oranı aynıdır. Düşüşte üstelik değeri azalan token’dan daha fazla tutarsınız; bu da toplam zararı büyütür.

Fiyat değişimine göre impermanent loss oranları

İki token’dan biri diğerine göre şu kadar değiştiğinde, klasik 50/50 havuzda elde tutmaya göre kayıp yaklaşık olarak şöyledir (ücretler hariç):

• 1,25 kat değişim: %0,6
• 1,5 kat değişim: %2,0
• 2 kat değişim (veya yarıya düşüş): %5,7
• 3 kat değişim: %13,4
• 4 kat değişim: %20,0
• 5 kat değişim: %25,5

Bu değerler, fiyat oranı r olmak üzere 2√r / (1 + r) − 1 formülünden hesaplanır. Görüldüğü gibi küçük fiyat hareketlerinde kayıp sınırlıdır, ama büyük hareketlerde hızla büyür.

“Geçici” kayıp gerçekten geri döner mi?

Kaybın “geçici” olarak adlandırılmasının nedeni, fiyat oranı yatırdığınız andaki seviyeye geri dönerse kaybın da ortadan kalkmasıdır. Ancak bunun bir garantisi yoktur. Fiyat oranı değişmişken likiditenizi çekerseniz kayıp kalıcı hâle gelir. Pratikte birçok kullanıcı için bu kayıp, gerçekleşmiş bir zarar olarak sonuçlanır.

İşlem ücretleri impermanent loss’u karşılayabilir mi?

Evet, karşılayabilir; asıl soru hangisinin daha büyük olduğudur. Yukarıdaki örnekte pozisyon, ETH yükselirken havuzdan 343 dolardan fazla ücret kazandıysa likidite sağlamak elde tutmaktan daha iyi sonuç vermiştir.

Ücret geliri; DEX’teki havuzun işlem hacmine, ücret oranına ve havuzdaki payınıza bağlıdır. Yüksek hacimli ama fiyatları birlikte hareket eden çiftler genellikle daha elverişlidir. Az işlem gören ve fiyatı hızla değişen küçük token çiftlerinde ise ücretlerin kaybı karşılaması zordur.

Dar fiyat aralığında impermanent loss nasıl değişir?

Uniswap v3 gibi yoğunlaştırılmış likidite havuzlarında sermayenizi dar bir fiyat aralığına koyarak çok daha fazla ücret kazanabilirsiniz. Ancak aynı mantık kayba da uygulanır: Aynı fiyat hareketinde impermanent loss, geniş aralıklı klasik havuza göre çok daha büyük olur.

Fiyat aralığınızın dışına çıktığında pozisyonunuz tamamen değeri düşen token’a (veya yükselişte tamamen diğer token’a) dönüşür ve ücret kazanmayı bırakır. Dar aralık, yakından takip edilmesi gereken aktif bir stratejidir.

Impermanent loss nasıl azaltılır?

• Birlikte hareket eden çiftleri seçin: USDC/USDT gibi stablecoin çiftlerinde ya da ETH ile likit staking token’ı gibi fiyatı birbirine bağlı çiftlerde kayıp çok düşüktür.
• Yüksek hacimli havuzları tercih edin: Ücret gelirinin kaybı karşılama ihtimali artar.
• Geniş fiyat aralığı kullanın: Daha az ücret kazanırsınız ama kayıp daha yavaş büyür.
• Pozisyonu düzenli ölçün: Havuzdaki değeri, biriken ücretleri ve elde tutma değerini birlikte takip edin.

Sık sorulan sorular

İki token birlikte yükselirse impermanent loss olur mu?

İki token aynı oranda yükselir veya düşerse aralarındaki fiyat oranı değişmez ve impermanent loss oluşmaz. Kayıp yalnızca token’ların birbirine göre fiyatı değiştiğinde ortaya çıkar.

Impermanent loss ile normal zarar arasındaki fark nedir?

Normal zarar, pozisyonunuzun bugünkü değerinin yatırdığınız tutarın altına düşmesidir. Impermanent loss ise elde tutma senaryosuyla yapılan bir karşılaştırmadır. Bu yüzden kârda olduğunuz hâlde impermanent loss yaşayabilir, ya da hem piyasa düşüşünden hem de impermanent loss’tan aynı anda etkilenebilirsiniz.

Impermanent loss yalnızca DEX’lerde mi olur?

Bu kayıp, fiyatı token oranına göre belirleyen otomatik piyasa yapıcı havuzlarına özgüdür. Merkezi bir borsada token tutmak veya borç verme protokollerine tek bir token yatırmak bu riski taşımaz.

Kaynaklar

• Uniswap v2: sabit çarpım modeli
• Uniswap: fiyat aralığı ve aktif likidite