Impermanent Loss Nedir?

Geçici kayıp, likidite havuzuna yatırdığınız varlıkların değerinin, aynı varlıkları cüzdanınızda tutmuş olsaydınız ulaşacağınız değerin gerisinde kalmasıdır. İngilizcede impermanent loss olarak adlandırılır. Buradaki karşılaştırma ilk yatırdığınız para ile bugünkü para arasında değil, havuzda bulunmak ile varlıkları olduğu gibi tutmak arasındadır. Bu nedenle dolar bazında kârda olan bir pozisyonda da geçici kayıp görülebilir.

Neden havuzdaki varlık miktarı değişir?

Otomatik piyasa yapıcı havuzlarında takaslar, varlıkların havuzdaki oranını değiştirir. ETH’nin piyasa fiyatı yükseldiğinde işlem yapanlar ve arbitrajcılar havuzdan ETH alıp karşılığında diğer varlığı bırakabilir. Arbitraj, farklı piyasalardaki fiyat farkından yararlanılan işlemdir. Bu işlemler havuz fiyatını dış piyasaya yaklaştırırken likidite sağlayıcının elindeki ETH miktarını azaltabilir.

Sağlayıcı açısından bu durum, yükselen varlığın bir bölümünün fiyat hareketi boyunca satılmasına benzer. Fiyat düşerse ters yönde değişim oluşabilir. Sonuç, havuzun fiyatlandırma formülüne ve seçilen fiyat aralığına bağlıdır. Her havuz için aynı kayıp tablosunu kullanmak doğru değildir. Özellikle yoğunlaştırılmış likidite pozisyonları, bütün fiyat aralığına yayılan klasik havuzlardan farklı sonuçlar üretebilir.

Rakamlarla basit bir örnek

Ücret ve masraf olmayan, iki varlığın çarpımını sabit tutan varsayımsal bir ETH/USDC havuzu düşünelim. Başlangıçta 1 ETH’nin fiyatı 2.000 dolar olsun. Havuzda 1 ETH ve 2.000 USDC değerindeki bir payınız varsa başlangıç toplamı 4.000 dolardır. Aynı varlıkları cüzdanda tutmak alternatifinizdir. USDC’nin bu örnek boyunca tam 1 dolar değerinde kaldığını varsayıyoruz.

ETH fiyatı 4.000 dolara çıktığında cüzdanda tutulan sepet 6.000 dolar eder: 1 ETH için 4.000 dolar ve 2.000 USDC. Basitleştirilmiş havuz modelinde payınız yaklaşık 0,7071 ETH ve 2.828,43 USDC’ye dönüşür. Bunların toplam değeri yaklaşık 5.656,85 dolardır. İlk yatırdığınız 4.000 dolara göre kârdasınızdır; fakat tutma seçeneğine göre yaklaşık 343,15 dolar geridesinizdir.

Yüzde hesabının paydası neden önemlidir?

Yukarıdaki yüzde 5,72, kaybın 6.000 dolarlık tutma değerine bölünmesiyle bulunur. İlk sermaye olan 4.000 dolara bölmek başka bir karşılaştırma üretir. Geçici kayıp hesaplayıcılarında hangi tutarın temel alındığını anlamadan yüzdeleri karşılaştırmayın. Aynı şekilde, yatırdığınız varlığın miktarındaki azalma tek başına toplam kayıp değildir; diğer varlığın miktarı artmış olabilir.

Klasik eşit değerli iki varlık havuzu için ücretler hariç karşılaştırmalı değişim, fiyat oranı r olmak üzere 2 × √r / (1 + r) − 1 formülüyle gösterilebilir. Fiyat iki katına çıkınca r = 2 olur. Formülün anlamı, havuz değerinin tutma değerine oranını karşılaştırmaktır. Bu formül tek taraflı pozisyonlara, farklı ağırlıklı havuzlara veya sınırlı fiyat aralıklarına doğrudan uygulanmamalıdır.

“Geçici” sözcüğü zarar geri döner mi demektir?

İsim, fiyat oranı başlangıç seviyesine dönerse bu karşılaştırmalı farkın klasik modelde ortadan kalkabilmesinden gelir. Fiyatın gerçekten geri döneceğine ilişkin bir söz vermez. Pozisyonu farklı oranlarda kapatırsanız o andaki varlık dağılımını alırsınız. Daha sonra fiyatın eski seviyeye dönmesi, kapanmış pozisyonun sonucunu kendiliğinden değiştirmez.

Ayrıca bir token kalıcı biçimde değer kaybederse onu havuzda tutmaya devam etmek sorunu çözmeyebilir. Stablecoinlerden birinin değerinden sapması buna örnektir. Havuz giderek zayıflayan varlıkla dolabilir. Geçici kaybı yalnızca beklenerek düzelecek bir ekran rakamı gibi görmek, pozisyonun gerçekte hangi varlıklara dönüştüğünü gözden kaçırır.

İşlem ücretleri farkı kapatabilir mi?

Likidite sağlayıcılar takaslardan ücret kazanabildiği için nihai sonuç yalnızca fiyat değişimine bağlı değildir. Örnekte havuz payının 5.656,85 dolar olduğunu hesapladık. Buna 400 dolar net ücret geliri eklense toplam 6.056,85 dolar olur ve 6.000 dolarlık tutma seçeneğinin üzerine çıkılır. Ancak ücret geliri 100 dolarda kalırsa toplam 5.756,85 dolar olur; fark kapanmaz.

Bu rakamlar mekanizmayı göstermek için seçilmiştir, beklenen getiri değildir. Hacim, ücret kademesi, protokol kesintisi ve aktif likidite payı değişir. Ödül tokeni dağıtılıyorsa bunun satış değeri de hesaba katılmalıdır. Ağ ücretleri, pozisyon açıp kapama ve aralık değiştirme maliyetleri düşülmeden gösterilen brüt oran gerçek net sonucu anlatmaz.

Dar fiyat aralığında durum nasıl değişir?

Yoğunlaştırılmış likiditede sermaye belirli bir aralıkta çalışır. Bu, aynı tutarla daha fazla ücret payı elde etme imkanı sunabilir; fakat fiyat aralıktan çıkınca pozisyonun tek varlığa dönüşmesi ve ücret üretmeyi bırakması mümkündür. Klasik havuz için verilen yüzde 5,72 örneği, dar aralık seçilmiş bir pozisyondaki kaybı tahmin etmek için kullanılamaz.

Aralığı sürekli yenilemek de farkı sihirli biçimde silmez. Yeniden konumlanırken varlık takas etmek gerekebilir ve mevcut sonuç yeni başlangıç noktanız olur. Bir hesaplayıcı kullanırken havuz sürümünü, alt ve üst fiyatı, yatırılan miktarları ve ücretleri doğru girin. Tek bir yıllık getiri oranı, farklı fiyat senaryolarında portföyün nasıl değişeceğini göstermez.

Pozisyonu izlemek için üç ayrı hesap

Birincisi ilk yatırımın bugünkü toplam değeri, ikincisi aynı varlıkları tutmanın bugünkü değeri, üçüncüsü ise havuzdan ücretlerle birlikte çekilebilecek net değerdir. Bu üç rakamı yan yana yazmak, piyasa düşüşünden kaynaklanan zararla havuzda bulunmanın ek etkisini ayırır. Tüm değerlerde aynı para birimini ve aynı fiyat zamanını kullanın. Böylece yalnızca “kârdayım” veya “zarardayım” demek yerine sonucun nereden geldiğini görebilirsiniz.

İki varlık birlikte yükselirse ne olur?

Geçici kaybı yaratan temel unsur, klasik iki varlıklı havuzda varlıkların birbirine göre fiyat değişimidir. Her ikisinin dolar fiyatı aynı oranda yükselirse aralarındaki oran sabit kalabilir; bu durumda yalnızca ortak dolar artışından karşılaştırmalı kayıp doğmaz. Biri iki katına çıkarken diğeri sabit kalırsa oran değişir. Bu yüzden ETH/USDC örneğinin sonucunu ETH ile başka oynak varlığın bulunduğu havuza doğrudan taşımayın. Hesapta dolar fiyatlarının yanında iki varlığın göreli fiyatını da kullanın; ücret ve havuz modeli yine ayrıca değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

• Uniswap v2: sabit çarpım modeli
• Uniswap: fiyat aralığı ve aktif likidite