Likidite Sağlamak Nedir?

Likidite havuzu, takas yapılabilmesi için varlıkların bir akıllı sözleşmede bir araya getirildiği yapıdır. Havuza varlık yatıran kişiye likidite sağlayıcı, İngilizce kısaltmasıyla LP denir. Amaç çoğunlukla gerçekleşen takaslardan ücret kazanmaktır. Bunun karşılığında sağlayıcının elindeki varlıkların miktarı fiyat hareketleriyle değişir; ücret geliri elde etmek, yatırılan paranın değerinin korunacağı anlamına gelmez.

Havuza para yatırınca neye sahip olursunuz?

Basit bir iki varlıklı havuzda kullanıcılar belirli bir oranda iki token yatırır. Karşılığında havuzdaki paylarını temsil eden bir kayıt alırlar. Bu kayıt bazı sistemlerde değiştirilebilir bir LP tokeni, bazılarında ise belirli bir fiyat aralığını temsil eden NFT biçimindedir. NFT burada resim koleksiyonu değil, likidite pozisyonunun ayırt edici kaydıdır. Kullanılan protokole göre hakların nasıl temsil edildiği değişir.

Örneğin toplam değeri 100.000 dolar olan bir havuza, diğer koşullar sabitken 10.000 dolarlık varlık eklerseniz yeni toplam 110.000 dolar olur. Payınız yaklaşık yüzde 9,09’dur; yüzde 10 değildir. Ücret dağılımı yalnızca bu basit oranla açıklanamayabilir. Yoğunlaştırılmış likidite kullanan havuzlarda fiyatın hangi aralıkta olduğu ve o aralıkta ne kadar aktif likidite bulunduğu da kazancı etkiler.

Takaslar bakiyenizi neden değiştirir?

ETH/USDC havuzuna varlık yatırdığınızı düşünün. Kullanıcılar havuzdan ETH satın aldıkça havuzdaki ETH azalır, USDC artar. Siz havuzdan payınıza düşen varlıkları çektiğinizde başlangıçta yatırdığınız miktarlarla aynı miktarları almayabilirsiniz. Likidite sağlamak, iki varlığı cüzdanda hiç dokunmadan tutmaktan farklı bir ekonomik sonuç üretir.

Bu değişim, yalnızca ekranda fiyat güncellendiği için oluşmaz; havuzun alım satım mekanizmasının sonucudur. ETH yükselirken pozisyonunuzdaki ETH’nin bir bölümü takaslarla USDC’ye dönüşebilir. Bu nedenle portföyün dolar değeri artsa bile, aynı ETH ve USDC’yi cüzdanda tutmaya göre daha düşük bir sonuç ortaya çıkabilir. Karşılaştırmalı bu fark, geçici kayıp başlığında ayrıca incelenir.

Ücret geliri nasıl hesaplanır?

Varsayımsal bir havuzun bir günde 200.000 dolarlık takasa aracılık ettiğini ve toplam takas ücretinin yüzde 0,30 olduğunu düşünün. Brüt ücret 600 dolardır. Bu tutarın tamamının sağlayıcılara ayrıldığı ve sizin aktif likidite payınızın gün boyunca yüzde 1 olduğu basit bir modelde payınıza 6 dolar düşer. Gerçek sistemde protokol kesintisi, değişen pay, fiyat aralığı ve farklı ücret kademeleri sonucu değiştirebilir.

Bir günün kazancını 365 ile çarparak kesin yıllık gelir bulamazsınız. Ertesi gün hacim düşebilir, havuza yeni sermaye girebilir veya fiyat aralığınızın dışına çıkabilir. Teşvik olarak dağıtılan ek tokenlerin değeri de değişebilir. Ücret geliri ile ödül tokeni gelirini ayrı görmek, yüksek yıllık oranların hangi kaynaktan oluştuğunu anlamayı kolaylaştırır.

Fiyat aralığı seçmek ne anlama gelir?

Yoğunlaştırılmış likiditede sağlayıcı, sermayesini belirli bir fiyat aralığında kullanıma açar. Örneğin ETH fiyatının 2.000–3.000 dolar arasında olduğu işlemlere likidite sunan bir pozisyon seçilebilir. Fiyat bu aralığın dışına çıkınca pozisyon takaslara aktif olarak katılmayabilir ve ücret kazanması durabilir. Pozisyonun içindeki varlıklar da bu süreçte ağırlıklı olarak tek varlığa dönüşebilir.

Daha dar aralık, aynı sermayenin belirli fiyatlarda daha yoğun kullanılmasını sağlayabilir. Ancak fiyatın aralıktan çıkması da kolaylaşır. Aralığı değiştirmek ücretsiz bir ayar değildir: eski pozisyonu kapatma, yeni oran için takas yapma ve yeniden yatırma işlemleri maliyet yaratabilir. Geniş aralık ile dar aralık arasındaki farkı yalnızca gösterilen getiri yüzdesiyle değerlendirmek eksik olur.

Likidite ekleme ekranında işlem sırası

Önce doğru ağdaki doğru havuzu bulun. Token isimlerini sözleşme adresleriyle doğrulayın; benzer isimli havuzlar aynı varlıkları içermeyebilir. Ardından ücret kademesini ve varsa fiyat aralığını seçin. Arayüzün talep ettiği iki varlık miktarını, ağ ücretini ve harcama izinlerini inceleyin. Havuz oluşturmak ile mevcut havuza likidite eklemek aynı işlem değildir; ilk fiyatı belirlemek gibi ek sorumluluklar doğabilir.

İşlem tamamlanınca pozisyonunuzu uygulamanın likidite bölümünden ve zincir kaydından doğrulayın. Kullanılan ağ, sözleşme adresi ve pozisyon kimliğini kaydetmek daha sonra doğru pozisyona ulaşmayı kolaylaştırır. LP tokenini başka bir ödül sözleşmesine yatırırsanız ikinci bir sözleşmeye de güvenmiş olursunuz. Çekim için önce bu ikinci sözleşmeden çıkmanız gerekebilir.

Çıkışta hangi tutarı karşılaştırmalısınız?

Başlangıçta yatırdığınız varlıkların bugünkü değerini, çekebileceğiniz varlıklar ve biriken ücretlerin toplamıyla karşılaştırın. Örneğin başlangıç sepeti bugün 12.000 dolar ederken pozisyondan ücretlerle birlikte 11.700 dolar çıkıyorsa, ilk yatırdığınız 10.000 dolara göre kazanç olsa da tutmaya göre 300 dolar geridesiniz. Bu örnekte ağ ve yeniden dengeleme masrafları henüz düşülmemiştir.

Ücretleri toplamak ve anaparayı çekmek bazı protokollerde ayrı adımlardır. Uygulamanın gösterdiği toplam pozisyon değerinin hangi kalemleri içerdiğini kontrol edin. Çıkışta iki varlık elde etmekle bunların tamamını tek varlığa çevirmek de farklıdır; son takasta yeniden ücret ve fiyat etkisi oluşabilir. Kaydı bu aşamaların tümünü kapsayacak şekilde tutmak gerçek sonucu görmenizi sağlar.

Havuzun büyüklüğü güvenlik garantisi midir?

Yüksek toplam değer, sözleşme hatasını, stablecoinin değerinden sapmasını veya yönetici anahtarının ele geçirilmesini engellemez. İki stablecoinli havuzda fiyatların yakın kalması beklenebilir; ancak birinin güveni sarsılırsa kullanıcılar sağlam gördükleri varlığı havuzdan çıkarabilir. Sağlayıcı daha sorunlu varlıkta yoğunlaşabilir. Birbirine yakın fiyatlı iki varlık kullanmak, risksiz bir mevduat ürünü oluşturmaz.

Havuza likidite eklemekle token almak farklıdır

Yalnızca bir tokenin fiyat yükselişine katılmak istiyorsanız, iki varlıklı havuz pozisyonu aynı sonucu üretmez. Havuzdaki oranlar takaslarla değişir ve çıkışta iki varlığın farklı miktarlarını alabilirsiniz. Örneğin ETH fiyatı yükselirken havuz payınız daha fazla stablecoin ve daha az ETH içerebilir. Ücret gelirinin bu farkı karşılayıp karşılamadığı ayrıca hesaplanır. Dolayısıyla likidite sağlama ekranındaki “yatır” düğmesini, borsadaki tek varlık alımı gibi düşünmeyin. Önce pozisyonun farklı fiyat senaryolarında hangi varlıklara dönüşebileceğini anlamak gerekir.

Kaynaklar

• Uniswap: yoğunlaştırılmış likidite
• Uniswap v2: havuz ve ücret mekanizması
• Ethereum: likidite ve DeFi riskleri