Piyasa Değeri ve FDV Nasıl Hesaplanır?
Piyasa değeri genellikle fiyat ile dolaşımdaki arzın çarpımıdır. FDV ise tam seyreltilmiş arz varsayımıyla hesaplanır.
Bu sayfada
Kripto para piyasa değeri, birim fiyatın dolaşımdaki coin veya token sayısıyla çarpılmasıdır. İngilizce market cap ifadesiyle karşılaşılır. Bu ölçü, farklı arzlara sahip varlıkların büyüklüğünü karşılaştırmaya yardımcı olur. Piyasa değeri, projeye yatırılmış toplam para, şirketin kasasındaki nakit veya bütün tokenlerin aynı anda satılabileceği tutar değildir.
Temel hesap nasıl yapılır?
Bir tokenin fiyatı 4 dolar ve dolaşım arzı 50 milyon adetse piyasa değeri 200 milyon dolardır. Fiyat değiştiğinde veya dolaşım arzı arttığında sonuç değişir. Hesapta aynı zamana ait fiyat ve arz verilerini kullanmak gerekir. Farklı sağlayıcılarda dolaşım arzı tahmini farklıysa fiyat aynı olsa bile piyasa değeri farklı görünebilir.
TL hesabı yaparken tokenin TL fiyatını dolaşım arzıyla çarpabilirsiniz. Alternatif olarak dolar cinsinden piyasa değerini aynı zamandaki USD/TRY kuruyla çevirebilirsiniz. Biri güncel, diğeri eski bir kur kullanırsa iki sonuç eşleşmez. Küresel piyasa değeri ile yalnızca Türkiye’deki işlem hacmi de farklı kavramlardır; TL gösterimi varlığın tamamının Türkiye’de işlem gördüğü anlamına gelmez.
Birim fiyat neden yanıltıcı olabilir?
A tokeninin fiyatı 0,01 dolar, dolaşım arzı 100 milyar olsun. Piyasa değeri 1 milyar dolardır. B tokeninin fiyatı 100 dolar, dolaşım arzı 1 milyon olsun. Piyasa değeri 100 milyon dolardır. A’nın birim fiyatı çok daha düşük olmasına rağmen dolaşımdaki toplam değer B’nin on katıdır. Bu nedenle yalnızca kuruşla işlem görmesine bakarak bir varlığı ucuz sayamayız.
Aynı mantık “1 dolara ulaşırsa” hesaplarında da geçerlidir. Dolaşımda 100 milyar token bulunan bir varlık 1 dolara ulaşırsa, arz değişmediği varsayımıyla piyasa değeri 100 milyar dolar olur. Bu hesap hedefin gerçekleşeceğini veya gerçekleşemeyeceğini tek başına kanıtlamaz; fiyat hedefinin hangi büyüklükte bir değerlemeye karşılık geldiğini görünür kılar.
| Varsayımsal varlık | Fiyat | Dolaşım arzı | Piyasa değeri |
|---|---|---|---|
| A | 0,01 dolar | 100 milyar | 1 milyar dolar |
| B | 100 dolar | 1 milyon | 100 milyon dolar |
Piyasa değerindeki artış kadar para mı girmiştir?
Hayır. Piyasa fiyatı, işlem yapılan marjinal miktarlar üzerinden oluşur ve bu fiyat dolaşımdaki bütün birimlere uygulanır. Örneğin 1 milyon tokenin fiyatı 10 dolardan 11 dolara çıkarsa piyasa değeri 1 milyon dolar artar. Bu artış için mutlaka 1 milyon dolar yeni para girmiş olması gerekmez. Fiyatın hangi işlemlerle değiştiği emir defterine ve likiditeye bağlıdır.
Ters yönde de aynı durum geçerlidir. Piyasa değerinin 1 milyar dolar azalması, tam olarak 1 milyar doların piyasadan çekildiğini göstermez. Her satışın bir alıcısı vardır; fiyat, bu alışverişlerin gerçekleştiği seviyeye göre değişir. Piyasa değeri değişimini nakit giriş çıkışı gibi sunmak, değerleme ile para akışını birbirine karıştırır.
Dolaşımdaki değer ile tam seyreltilmiş değer
Tam seyreltilmiş değer, yaygın kullanımda mevcut fiyatın maksimum veya sağlayıcının esas aldığı toplam arzla çarpılmasıdır. FDV kısaltması kullanılır. Henüz kilitli olan veya gelecekte üretilecek tokenlerin bugünkü fiyatla değerlenmesini gösterir. Bu, gelecekteki gerçek piyasa değerinin tahmini değildir; gelecekte fiyatın ve arzın nasıl değişeceği bilinmez.
Fiyatı 5 dolar, dolaşımı 20 milyon ve maksimum arzı 200 milyon olan bir token için dolaşımdaki piyasa değeri 100 milyon dolar, maksimum arz üzerinden FDV 1 milyar dolardır. Aradaki on kat fark, dolaşımın ileride genişleyebileceğine dikkat çeker. Tokenlerin ne zaman ve kime açılacağı ayrıca incelenmelidir. Maksimum arzı olmayan bir varlıkta ise aynı FDV hesabı uygun olmayabilir.
Dolaşım arzı neden kesin olmayabilir?
Kilitli ekip tokenleri, proje hazinesi, köprü sözleşmeleri ve erişilemeyen adresler sınıflandırmayı zorlaştırabilir. Bir adreste uzun süredir hareket olmaması, anahtarının kaybolduğunu kesin olarak göstermez. Tokenin teknik olarak aktarılabilir olması da veri sağlayıcının onu dolaşımda kabul ettiği anlamına gelmeyebilir. Kullanılan metodolojiye bakmak bu farkların nedenini açıklar.
Özellikle yeni projelerde ekip tarafından bildirilen arz bilgisi sonradan düzeltilebilir. Bu durumda fiyat değişmeden sıralama değişebilir. Bir grafikteki ani piyasa değeri artışının fiyat hareketinden mi, arz güncellemesinden mi kaynaklandığını ayırın. Farklı tarihlerde alınmış ekran görüntülerini karşılaştırırken yalnızca sıralamaya bakmak yeterli değildir.
Büyük piyasa değeri kolay satış anlamına gelir mi?
Piyasa değeri büyük olsa bile belirli bir borsada veya işlem çiftinde likidite düşük olabilir. Satış yapabileceğiniz miktar, o anda mevcut alış emirleri ve havuzların derinliğiyle ilgilidir. Bir tokenin milyarlarca dolarlık piyasa değeri bulunması, milyonlarca dolarlık satışın fiyatı etkilemeden yapılabileceğini göstermez. Hacim, spread ve derinlik ayrı ölçülerdir.
Örneğin aynı tokenin USD piyasası derinken TL piyasası daha sığ olabilir. Küresel fiyat listesinde görülen değer, seçtiğiniz platformun gerçek satış teklifi değildir. Büyük işlem için yalnızca son fiyatı değil, toplam miktarın hangi ortalama fiyattan gerçekleşeceğini anlamak gerekir. Bu ayrım küçük yatırımcı için de önemlidir; düşük hacimli varlıklarda küçük tutarlar dahi belirgin fiyat etkisi yaratabilir.
Karşılaştırmayı nasıl tamamlayabilirsiniz?
Piyasa değerini başlangıç ölçüsü olarak kullanıp yanına dolaşım oranını, kilit açılışlarını, işlem hacmini ve tokenin işlevini ekleyin. Bir ödeme ağı, stablecoin ve yönetişim tokeni aynı ekonomik hakları sunmaz. Aynı piyasa değerine sahip olmaları aynı gelir, kullanım veya risk düzeyinde oldukları anlamına gelmez. Şirket değerlemesindeki kâr çarpanlarını da token sahibine gelir hakkı olup olmadığını anlamadan uygulamayın.
Piyasa tablosunda sıralamanın yükselmesi tek başına kalite değerlendirmesi değildir. Diğer varlıklar düşmüş veya arz verisi güncellenmiş olabilir. Sağlıklı bir okuma, “kaçıncı sırada” sorusunun yanında “bu sayı hangi fiyat ve hangi arzla hesaplandı” sorusunu da içerir. Böylece büyük rakamların temsil ettiği şeyi ve temsil etmediği şeyi ayırabilirsiniz.