Ethereum Nedir?

Ethereum, akıllı sözleşme adı verilen programların çalıştığı açık bir blockchain ağıdır. Ağın yerel para birimi ether’dir (ETH); işlem ücretleri ETH ile ödenir ve ağın güvenliği ETH teminatıyla sağlanır. Günlük dilde “Ethereum aldım” denildiğinde genellikle ETH alınması kastedilir.

Bitcoin esas olarak değer transferi için tasarlanmışken Ethereum, üzerinde başka uygulamaların kurulabildiği programlanabilir bir platformdur. Stablecoin’lerin, DeFi protokollerinin, NFT’lerin ve binlerce tokenin önemli bir bölümü Ethereum veya onunla uyumlu ağlar üzerinde çalışır.

Ethereum’u kim kurdu?

Ethereum fikri 2013 sonunda Vitalik Buterin’in yayımladığı whitepaper ile ortaya çıktı. Proje, Gavin Wood ve Joseph Lubin gibi kurucu ortaklarla geliştirildi ve ana ağ 30 Temmuz 2015’te çalışmaya başladı. Bugün ağın gelişimine İsviçre merkezli Ethereum Foundation ile birlikte birçok bağımsız ekip katkı veriyor.

Ethereum’un tarihindeki önemli dönüm noktaları şunlardır: 2016’daki The DAO saldırısı sonrası yapılan hard fork (bu ayrılıkla Ethereum Classic doğdu), işlem ücretinin bir bölümünü yakan Ağustos 2021’deki EIP-1559 güncellemesi, Eylül 2022’de madencilikten Proof of Stake’e geçilen The Merge ve Layer 2 ücretlerini belirgin biçimde düşüren Mart 2024’teki Dencun güncellemesi.

Akıllı sözleşme nedir, Ethereum’da nasıl çalışır?

Akıllı sözleşme, zincir üzerinde kayıtlı ve belirli koşullar sağlandığında kendiliğinden çalışan bir programdır. Örneğin Uniswap’teki bir takas sözleşmesi, gönderdiğiniz tokeni alır ve belirlediğiniz fiyat aralığında karşılığını otomatik olarak cüzdanınıza yollar. Aave gibi bir borç verme protokolü teminatınızı kaydeder, borcunuzu hesaplar ve teminat yetersiz kalırsa tasfiyeyi başlatır.

Bu kodlar Ethereum Sanal Makinesi (EVM) üzerinde çalışır ve ağdaki her düğüm aynı işlemden aynı sonucu üretir. Ortak bir çalışma ortamı olduğu için uygulamalar birbirinin fonksiyonlarını çağırabilir; DeFi’de sık duyulan “para legoları” benzetmesi buradan gelir. Sözleşmeler yazıldığı gibi çalışır; kodda bir hata varsa istenmeyen sonuç da otomatik gerçekleşir.

ETH ne işe yarar?

• İşlem ücreti: ETH göndermek, token transfer etmek veya bir sözleşmeyi çağırmak için ETH ile ücret ödenir. Cüzdanınızda token olup ETH olmaması, “tokenim var ama gönderemiyorum” sorununun en yaygın nedenidir.
• Staking teminatı: Doğrulayıcılar ağı güvence altına almak için ETH kilitler ve karşılığında ödül alır.
• DeFi’de teminat ve takas varlığı: ETH, borç verme ve takas protokollerinde en çok kullanılan varlıklardan biridir.

Bitcoin’in aksine ETH’nin sabit bir arz sınırı yoktur. Yeni ETH staking ödülü olarak üretilir; EIP-1559 ile her işlemin temel ücreti ise yakılarak dolaşımdan çıkarılır. Net arzın artıp azalması ağ kullanımına bağlıdır.

Ethereum ile Bitcoin arasındaki fark nedir?

• Amaç: Bitcoin öncelikle dijital para ve değer saklama aracıdır; Ethereum ise uygulama çalıştırılan bir platformdur.
• Konsensüs: Bitcoin madencilik (Proof of Work), Ethereum staking (Proof of Stake) ile güvence altına alınır.
• Arz: BTC’nin 21 milyonluk sabit sınırı vardır; ETH’de sabit sınır yoktur, ihraç ve yakım dengesi belirleyicidir.
• Blok süresi: Bitcoin’de ortalama 10 dakika, Ethereum’da 12 saniyedir.

Gas ücreti nasıl hesaplanır?

Gas, bir işlemin kullandığı hesaplama miktarının ölçüsüdür. Ödenecek ücret, kullanılan gas miktarının birim gas fiyatıyla çarpılmasıyla bulunur. Birim fiyat gwei ile ifade edilir; 1 gwei, ETH’nin milyarda biridir.

Basit bir ETH transferi 21.000 gas kullanır. Birim fiyat 10 gwei ise ücret 21.000 × 10 = 210.000 gwei, yani 0,00021 ETH olur. Bir token takası ise çok daha fazla gas tüketir. Başarısız olan bir işlem de hesaplama yaptığı için ücret öder; ücret geri gelmez. Ayrıntılı hesap için gas ücreti rehberine bakabilirsiniz.

Ethereum staking nasıl yapılır?

Ethereum, The Merge’den bu yana Proof of Stake ile çalışır; madencilik yoktur. Kendi doğrulayıcınızı çalıştırmak için 32 ETH yatırmanız ve sürekli çevrimiçi bir düğüm işletmeniz gerekir. Daha küçük tutarlar için staking havuzları, borsaların staking hizmetleri veya likit staking protokolleri kullanılabilir.

Staking getirisi sabit değildir; ağa katılan toplam ETH miktarına ve işlem ücretlerine göre değişir. Ödüller ETH cinsindendir; ETH’nin fiyatı düşerse TL bazında zarar edebilirsiniz. Havuz ve likit staking ürünleri ek akıllı sözleşme ve hizmet sağlayıcı riski taşır. Yöntemlerin karşılaştırması Ethereum staking rehberinde yer alıyor.

ERC-20 token nedir, doğru token nasıl bulunur?

ERC-20, birbirinin yerine geçebilen tokenler için ortak bir standarttır; USDT, USDC ve LINK gibi tokenlerin Ethereum sürümleri bu standardı kullanır. ERC-721 ise her biri benzersiz olan NFT’ler için kullanılır. Standart, cüzdanların ve uygulamaların tokeni tanımasını kolaylaştırır ama tokenin güvenilir olduğunu göstermez.

Herkes aynı isim ve sembolle token çıkarabilir. Bu yüzden bir tokeni eklemeden veya satın almadan önce sözleşme adresini projenin resmî sitesinden ya da güvenilir bir blok gezgininden doğrulayın.

Ethereum Layer 2 nedir?

Layer 2 ağları, işlemleri Ethereum ana ağının dışında toplu hâlde işleyip sonuçları ana ağa kaydeden ölçeklendirme çözümleridir. Arbitrum, Optimism ve Base gibi rollup’lar sayesinde ana ağda birkaç dolar tutabilecek işlemler genellikle çok daha ucuza yapılabilir.

Ana ağ ile Layer 2 bakiyeleri ayrıdır. Aynı cüzdan adresini kullanmanız, ETH’nizin her ağda görüneceği anlamına gelmez. Varlığı bir ağdan diğerine taşımak için köprü kullanmanız ya da ilgili ağı destekleyen bir borsadan doğrudan çekim yapmanız gerekir.

Ethereum kullanırken nelere dikkat edilmeli?

Riskleri üç katmanda düşünmek işinizi kolaylaştırır: ağın güvenliği, kullandığınız uygulamanın güvenliği ve kendi cüzdanınızın güvenliği. Ağ sorunsuz çalışırken sahte bir siteye verdiğiniz imza tüm tokenlerinizi kaybettirebilir. Cüzdan imza ekranında ne onayladığınızı anlamıyorsanız işlemi onaylamayın ve kurtarma kelimelerinizi hiçbir koşulda paylaşmayın.

Kaynaklar

• Ethereum: Ağa giriş
• Ethereum: Gas ve ücretler
• Ethereum: Staking yöntemleri
• Ethereum: Layer 2 ağları