Zincir Üstü Veriler Nasıl Okunur?

On-chain analiz, blockchain üzerinde kaydedilen işlemleri ve bakiyeleri inceleyerek ağ kullanımı ve varlık hareketleri hakkında bilgi edinmektir. Türkçede zincir üstü analiz denir. Açık kayıtlar herkes tarafından görülebilir; ancak adresin kime ait olduğu veya bir transferin neden yapıldığı her zaman bilinmez. Veri ile yorum arasındaki bu ayrım, analizin en önemli sınırıdır.

Zincirde ne görülür, ne görülmez?

Bir işlemde gönderilen varlık, miktar, adresler, ücret ve blok zamanı gibi bilgiler görülebilir. Ağın modeline göre sözleşme çağrıları, token transferleri ve işlem çıktıları da incelenebilir. Buna karşılık tarafların kendi aralarındaki anlaşma, borsa içindeki emir veya transferin kişisel amacı zincirde doğrudan yazmaz. Aynı hareket bir satış hazırlığı, saklama değişikliği veya kendi hesapları arasındaki aktarım olabilir.

Merkezi borsadaki alış satışlar çoğunlukla borsanın iç kayıtlarında gerçekleşir. Her eşleşme blockchain işlemine dönüşmez. Bu yüzden zincir üzerindeki işlem sayısıyla borsa hacmini birebir karşılaştırmak uygun değildir. Bir borsa tek zincir işleminde çok sayıda müşterinin çekimini birleştirebilir; tek işlem sayısı çok sayıda ekonomik hareketi içerebilir.

Adres sayısı kullanıcı sayısı değildir

Bir kişi çok sayıda adres kullanabilir. Bir borsa adresi ise binlerce müşterinin varlıklarını temsil edebilir. Aktif adres sayısı, belirli dönemde işlem yapan adresleri ölçer; tekil insan sayısını doğrudan saymaz. Yeni adres artışı kullanımın genişlediğine işaret edebilir ama otomatik hesaplar, adres değiştirme alışkanlıkları veya uygulama tasarımı da rakamı etkileyebilir.

Veri sağlayıcılar ilişkili adresleri aynı varlığa veya kuruma ait kümelerde toplamaya çalışabilir. Buna varlık bazında düzeltme veya entity adjustment denir. Bu yöntemler tahmin ve sezgisel kurallar kullanır; kamuya açık kesin kimlik kaydı değildir. Kümeler zaman içinde değişirse geçmiş metrikler de güncellenebilir. Grafiğin “düzeltilmiş” olması bütün belirsizliğin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Borsaya giriş mutlaka satış mı demektir?

Bir adresten borsaya ait olduğu düşünülen adrese transfer görülmesi, varlığın borsaya gönderildiğine ilişkin kanıt sağlayabilir. Ancak satış emri verildiğini veya satışın gerçekleştiğini tek başına kanıtlamaz. Kullanıcı teminat yatırıyor, saklama hizmeti kullanıyor veya başka bir hesaba aktarım yapıyor olabilir. Ayrıca borsanın kendi sıcak ve soğuk cüzdanları arasında hareket de görülebilir.

Örneğin 1.000 BTC’nin bilinen bir borsa adresine gitmesi büyük bir hareket olabilir. “1.000 BTC satıldı” demek için ek kanıt gerekir. Aynı borsanın iki adresi arasındaki transfer dışarıdan yeni giriş sayılmamalıdır. Etiketin kaynağı, adres kümesi ve işlem yapısı bu yüzden önemlidir. Büyük rakamın dikkat çekici olması, amacının açık olduğu anlamına gelmez.

Net akış nasıl hesaplanır?

Bir dönem için borsalara girişten çıkış çıkarıldığında net akış bulunur. Varsayımsal olarak aynı gün 5.000 BTC giriş ve 4.200 BTC çıkış varsa net giriş 800 BTC’dir. Bu, 5.000 BTC’nin tamamının piyasada satıldığı veya 800 BTC’nin yeni yatırımcı talebi olduğu anlamına gelmez. Hesap yalnızca tanımlanan adres kümesine giren ve çıkan miktarın farkını gösterir.

Net rakam brüt hareketlerin büyüklüğünü de gizleyebilir. 100 BTC giriş ve 100 BTC çıkış ile 100.000 BTC giriş ve 100.000 BTC çıkış aynı sıfır net sonucu üretir. Buna rağmen faaliyet düzeyi farklıdır. Bu nedenle net akışın yanında brüt giriş çıkışları, zaman aralığını ve hangi borsaların kapsandığını görmek daha açıklayıcıdır.

Uzun süredir hareket etmeyen coinler

Coinlerin son hareketinden beri geçen süre, bazı analizlerde elde tutma davranışını incelemek için kullanılır. Ancak bir coin uzun süre hareket etmediyse sahibi mutlaka uzun vadeli yatırımcıdır denemez. Anahtar kaybolmuş olabilir, kurumsal saklama kullanılıyor olabilir veya kişi yalnızca adres değiştirmemiş olabilir. Hareket etmesi de mutlaka satış anlamına gelmez.

Bitcoin’de harcanmamış işlem çıktıları üzerinden yaş hesapları yapılabilir. Yeni bir işlemde kendi adresinize dönen para üstü çıktısı da oluşabilir. Sağlayıcının bunları nasıl sınıflandırdığı metriği etkiler. “Eski coinler hareket etti” ifadesini okurken ne kadar miktarın, hangi yaş eşiğinde ve hangi düzeltme yöntemiyle ölçüldüğünü ayırmak gerekir.

Gerçekleşmiş değer ve gerçekleşmiş kâr ne anlatır?

Bazı metrikler coinleri bugünkü fiyat yerine zincirde son hareket ettikleri zamandaki fiyatla değerler. Bu yaklaşım, bütün arzı son piyasa fiyatıyla çarpan piyasa değerinden farklıdır. Son hareket fiyatını kullanmak bir maliyet tahmini sağlayabilir; fakat coin sahibinin gerçek alış maliyetini kesin biçimde vermez. Borsa içinde gerçekleşen alımlar veya kendi adresleri arasındaki transferler bu ilişkiyi bozabilir.

Örneğin bir kişi BTC’yi borsada 40.000 dolardan alıp fiyat 45.000 dolarken kişisel cüzdanına çekmiş olabilir. Zincirde görülen son hareket fiyatı 45.000 dolar olsa da gerçek alış fiyatı farklıdır. Daha sonra kendi başka adresine taşıması da gerçek satış kârı yaratmaz. Metrik adında “gerçekleşmiş” sözcüğü bulunması muhasebe veya vergi kaydıyla aynı kesinliği taşıdığı anlamına gelmez.

Farklı ağların işlem sayılarını karşılaştırmak

Bitcoin transferi, Ethereum sözleşme çağrısı ve başka bir ağdaki sistem işlemi aynı iş yükünü temsil etmeyebilir. Bazı ağların işlem sayısına oy veya doğrulama mesajları dahil olabilir. Bir akıllı sözleşme işlemi çok sayıda alt hareket yaratabilir. Layer 2 faaliyetinin bir bölümü de ana ağdaki tek veri gönderimi altında toplanabilir.

Bu nedenle yalnızca günlük işlem sayısını sıralayarak en çok kullanılan ağı bulduğunuzu söyleyemezsiniz. Kullanıcı işlemi tanımı, başarısız işlemlerin dahil edilip edilmediği, ücretler ve ekonomik değer gibi ek bilgiler gerekir. Aynı metodolojiyi kullanan zaman serisi içinde değişimi izlemek, farklı tanımlı ham sayıları karşılaştırmaktan daha anlamlı olabilir.

Bir grafiği değerlendirmek için çalışma sırası

Önce metriğin tanımını okuyun: birimi coin mi dolar mı, günlük toplam mı hareketli ortalama mı? Ardından veri kapsamını ve etiketleme yöntemini bulun. Son olarak büyük değişimin gerçek kullanım, fiyat hareketi, yeni adres etiketi veya veri düzeltmesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını araştırın. Birkaç bağımsız gösterge aynı yönde olsa da bu gelecek fiyatı kesinleştirmez.

Kendi notunuzda gözlenen olayı yorumdan ayırın. “Etiketli borsa adreslerine net giriş arttı” bir veri ifadesidir; “yatırımcılar kesin satacak” ise kanıtlanmamış çıkarımdır. On-chain analiz, açık kayıtları anlamlandırmak için güçlü bir araçtır. Gücü, zincirde görünmeyen niyetleri kesin biliyormuş gibi anlatmaktan değil, neyin ölçüldüğünü açıkça göstermekten gelir.

Kaynaklar

• Glassnode: adres kümeleri ve düzeltilmiş metrikler
• Glassnode: elde tutma süresi sınıflandırması
• Bitcoin geliştirici belgeleri: işlemler ve çıktılar