Proof of Stake (PoS) Nedir?
Proof of Stake (hisse ispatı), blok üretme ve doğrulama görevinin, ağın coinini teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılara verildiği konsensüs mekanizmasıdır. Kurallara aykırı davranan doğrulayıcı teminatının bir kısmını kaybedebilir.
Bu sayfada 6
Proof of Stake (PoS), yani hisse ispatı, blok üretme ve doğrulama görevinin ağın coinini teminat olarak kilitleyen doğrulayıcılara verildiği bir konsensüs mekanizmasıdır. Güvenlik, hesaplama gücü yerine ekonomik teminata dayanır: Kurallara aykırı davranan doğrulayıcı kilitlediği varlığın bir kısmını kaybedebilir. Ethereum, Cardano, Solana ve Avalanche gibi büyük ağlar PoS kullanır.
Proof of Stake nasıl çalışır?
PoS’ta madenci yerine doğrulayıcı (validator) bulunur. Ethereum örneğinde süreç şöyle işler:
- Doğrulayıcı olmak isteyen kişi 32 ETH’yi özel bir yatırma sözleşmesine kilitler ve doğrulayıcı yazılımını çalıştırır.
- Zaman 12 saniyelik dilimlere (slot) ayrılır. Her slotta protokol, rastgele bir doğrulayıcıyı blok önermek için seçer.
- Diğer doğrulayıcılardan oluşan komiteler bloğun geçerli olduğuna dair oy (attestation) gönderir.
- Yeterli oy toplanan bloklar belirli kontrol noktalarında kesinleşir ve geri alınması son derece maliyetli hâle gelir.
Görevini düzgün yapan doğrulayıcı yeni ETH ve işlem ücretlerinden pay alır. Çevrimdışı kalan doğrulayıcı ise ödül kaçırır ve küçük kesintilere uğrar.
Her PoS ağı aynı tasarımı kullanmaz. Cardano, Ouroboros adlı protokolüyle stake havuzlarına dayanır; Polkadot’ta token sahipleri doğrulayıcıları aday gösterir (Nominated PoS); Solana’da ise coin sahipleri varlıklarını doğrulayıcılara devreder. Doğrulayıcı sayısı, asgari teminat, ödül oranı ve ceza kuralları ağdan ağa değişir.
Ethereum PoS’a nasıl geçti?
PoS fikri yeni değildir; 2012’de çıkan Peercoin, PoW ile PoS’u birlikte kullanan ilk projelerden biriydi. Ethereum ise PoS zinciri olan Beacon Chain’i 1 Aralık 2020’de başlattı ve 15 Eylül 2022’de The Merge ile ana ağı bu zincire bağladı. Ethereum Vakfı’na göre geçiş, ağın enerji tüketimini yaklaşık yüzde 99,95 azalttı. Kilitli ETH’lerin çekilebilmesi ise Nisan 2023’teki Shapella güncellemesiyle mümkün oldu.
Staking’e nasıl katılınır?
PoS ağlarında coin kilitleyip ödül kazanmaya staking denir. Başlıca yollar şunlardır:
- Kendi doğrulayıcını çalıştırmak: En bağımsız yöntemdir ama teknik bilgi, kesintisiz internet ve Ethereum’da 32 ETH gerektirir.
- Delegasyon: Cardano veya Solana gibi ağlarda coinlerinizi bir doğrulayıcıya devredip ödülü paylaşırsınız.
- Likit staking: Kilitlediğiniz varlık karşılığında işlem görebilen bir token alırsınız; buna akıllı sözleşme riski eklenir.
- Borsa staking’i: En kolay yoldur; varlıklarınızın kontrolü borsadadır.
Staking getirisi bir banka faizi gibi sabit değildir. Token sayınız artarken fiyatı düşebilir; örneğin yıllık yüzde 4 ödül, fiyattaki yüzde 20’lik düşüşü telafi etmez. Ayrıntılar Ethereum staking rehberimizde yer alıyor.
Slashing nedir, PoS’un riskleri neler?
Slashing, aynı slotta iki farklı bloğu imzalamak gibi ağa zarar verebilecek ihlallerde doğrulayıcının teminatının bir kısmının kesilmesi ve ağdan çıkarılmasıdır. Basit bir çevrimdışı kalma durumu slashing değildir. PoS’un tartışılan riskleri arasında büyük staking sağlayıcılarında yoğunlaşma, “zengin daha da zenginleşir” eleştirisi ve kural setinin PoW’a göre daha karmaşık olması sayılabilir.
Sık sorulan sorular
PoS ile PoW arasındaki fark nedir?
Proof of Work’te blok hakkı hesaplama gücüyle, PoS’ta kilitlenen teminatla kazanılır. PoS’ta madencilik donanımı ve yüksek enerji tüketimi yoktur.
32 ETH’m yoksa Ethereum staking yapabilir miyim?
Evet. Staking havuzları, likit staking protokolleri veya borsalar daha küçük miktarlarla katılım imkânı sunar; her birinin farklı karşı taraf riski vardır.
Staking ödülleri nereden gelir?
Ödüller genellikle protokolün yeni ürettiği coinlerden ve kullanıcıların ödediği işlem ücretlerinden oluşur. Yeni ihraç, arzı artırdığı için ödülün gerçek değeri enflasyon oranıyla birlikte değerlendirilmelidir.