DEX’te Takas Nasıl Yapılır?

Merkeziyetsiz borsa, kripto varlık takasının akıllı sözleşmeler veya zincir üzerindeki emir mekanizmaları aracılığıyla yapıldığı bir uygulamadır. DEX kısaltması bu uygulamalar için kullanılır. Yaygın kullanımda bir borsa hesabına para yatırmak yerine cüzdanınızı bağlar, hangi varlığı hangi varlıkla değiştireceğinizi seçer ve işlemi cüzdanınızda onaylarsınız. Kullanımı birkaç düğmeden ibaret görünse de ağ seçimi, token adresi ve alınacak en düşük miktar sonucu doğrudan etkiler.

Bir DEX’te karşı tarafta kim vardır?

Merkezi borsalarda alım ve satım emirleri çoğunlukla bir emir defterinde eşleşir. DEX’lerin bir bölümünde de emir defteri vardır. Otomatik piyasa yapıcı kullanan DEX’lerde ise işlem, kullanıcıların varlık yatırdığı bir likidite havuzuyla gerçekleşir. Havuzdaki varlık miktarları ve fiyatlandırma kuralı, takasın sonucunu belirler. Dolayısıyla her DEX’in aynı şekilde çalıştığını düşünmemek gerekir.

Örneğin ETH ve USDC bulunan bir havuzda ETH satın aldığınızda havuza USDC girer, havuzdan ETH çıkar. Sizin işleminiz de havuzun dengesini değiştirir. Küçük bir havuzdan büyük miktarda ETH almaya çalışırsanız ortalama alış fiyatınız başlangıçtaki fiyattan belirgin biçimde yüksek olabilir. Buna fiyat etkisi denir. Ekranda gördüğünüz son fiyat, istediğiniz her miktarın aynı fiyattan alınabileceği anlamına gelmez.

Cüzdanı bağlamadan önce ağ ve adres seçimi

İlk adım, uygulamanın resmi adresini projenin kendi belgelerinden bulmaktır. Arama motorundaki reklam, sosyal medya yanıtı veya size özel mesajla gönderilen bağlantı resmi siteyi taklit edebilir. Ardından kullanacağınız ağı seçin. Ethereum ana ağındaki USDC bakiyesi, başka bir ağdaki uygulamada kendiliğinden kullanılabilir hale gelmez. Aynı cüzdan adresini görmek bu ağlardaki bakiyelerin ortak olduğu anlamına gelmez.

Token seçerken yalnızca adı ve logosuyla yetinmeyin. Aynı sembolle çok sayıda token oluşturulabilir. Sözleşme adresini ihraççının veya projenin resmi kaynağıyla karşılaştırın. Cüzdanınızda ayrıca ağ ücretini ödeyecek varlık bulunmalıdır. Örneğin Ethereum ana ağında takas edeceğiniz USDC’nin yanında işlem ücretine yetecek ETH gerekir. Bakiyenizin tamamını tek bir işlem için kullanmak sonraki işlem ücretini karşılamanızı zorlaştırabilir.

İzin vermek ve takas yapmak iki farklı adımdır

Bir ERC-20 tokeni ilk kez kullanırken uygulama sizden harcama izni isteyebilir. Bu izin, belirli bir sözleşmenin belirli miktarda tokeninizi kullanabilmesini sağlar. İzni onaylamak tokeni satın almak veya satmak değildir. İzin işlemi tamamlandıktan sonra takas için ayrı bir onay gerekebilir. Bazı cüzdanlar ve protokoller adımları birleştirdiği için ekranda gördüğünüz imzanın neye yetki verdiğini okumak önemlidir.

Örneğin 100 USDC takas etmek istiyorsanız izin tutarını 100 USDC ile sınırlamak, kullanılmayan bakiyeye erişimi daraltır. Sınırsız izin sonraki işlemleri kolaylaştırabilir ancak sözleşmede bir sorun çıkarsa daha fazla bakiyeyi etkileyebilir. Cüzdanı siteden ayırmak daha önce verdiğiniz zincir üzerindeki izni iptal etmez. İznin kaldırılması ayrı bir işlem olabilir ve ağ ücreti gerektirebilir.

Takas özetinde hangi rakamlara bakılır?

Gönderilecek miktarın yanında beklenen çıktı, alınabilecek en düşük miktar, fiyat etkisi ve ağ ücreti bulunur. Bu bilgiler aynı şeyi anlatmaz. Beklenen çıktı mevcut koşullardaki tahmindir. En düşük çıktı ise işlem gerçekleşirken kabul ettiğiniz alt sınırdır. Ağ ücreti, takas ettiğiniz varlıktan ayrı bir bakiyeden ödenebilir. Uygulamanın hizmet bedeli veya havuz ücreti de toplam sonuca dahil olabilir.

Varsayımsal bir örnekte 100 USDC karşılığında 0,05 ETH beklediğinizi ve kayma toleransını yüzde 1 seçtiğinizi düşünün. Basitleştirilmiş hesapla kabul edilen en düşük çıktı 0,0495 ETH olur. Bu, işlemin mutlaka yüzde 1 kayıpla gerçekleşeceği anlamına gelmez; daha kötü bir çıktı oluşursa işlemin gerçekleşmemesi için konan sınırdır. Gösterilen fiyat etkisi zaten yüksekse toleransı büyütmek kötü fiyatı düzeltmez, daha kötü sonucu kabul etmenize yol açabilir.

Başarısız işlemde para nereye gider?

Zincire dahil edilen ancak sözleşme koşullarını karşılamadığı için geri çevrilen bir takasta varlık değişimi gerçekleşmez. Buna rağmen yapılan hesaplamanın ağ ücreti kesilebilir. Cüzdanda işlem bekliyorsa aynı düğmeye art arda basmadan önce işlem kimliğini blok gezgininde kontrol edin. Bekleyen işlem ile başarısız işlem farklıdır; yalnızca uygulamanın ekrandaki uyarısı kesin sonucu göstermeyebilir.

Takas başarılı olduğunda da hedef token cüzdan listesinde otomatik görünmeyebilir. İşlem kaydındaki token hareketlerini ve doğru ağdaki bakiyeyi kontrol edin. Tanımadığınız bir tokeni görünür yapmak için özel anahtar veya kurtarma kelimeleri paylaşmanız gerekmez. Bir site, bakiyeyi açmak için bu bilgileri istiyorsa işlem sürecinin olağan bir parçası değildir.

DEX kullanmak hangi riskleri ortadan kaldırmaz?

Cüzdanınızı kendiniz yönetmeniz, takas sözleşmesinin hatasız olduğunu göstermez. Sözleşme açığı, kötü niyetli token kuralları, sahte arayüz, yönetici yetkileri ve işlem sıralamasından yararlanan saldırılar ayrı sorunlardır. Bazı tokenler alınabilirken satışı kısıtlayabilir; bazılarında transfer sırasında kesinti uygulanabilir. Likidite havuzunun bulunması bu özelliklerin güvenli olduğu anlamına gelmez.

DEX adı ayrıca her bileşenin merkeziyetsiz olduğunu kanıtlamaz. Web arayüzü engellenebilir, belirli işlemler kısıtlanabilir veya yöneticiler bazı sözleşmeleri değiştirebilir. Kullanacağınız tutar için gerçek takas teklifini, toplam ücreti ve çıkış imkanını anlamak gerekir. Merkezi borsayla karşılaştırırken yalnızca komisyon oranına değil, aynı miktar için elinize geçecek net varlığa bakın. Küçük işlemlerde ağ ücreti toplam maliyetin büyük bölümünü oluşturabilir.

İşlem rotası neden birden fazla token gösterir?

Bazı takas arayüzleri doğrudan havuz yerine ara varlık veya birden fazla havuz kullanır. Örneğin A tokeninden B tokenine geçiş, daha iyi likidite bulunduğu için A → ETH → B yolunu izleyebilir. Kullanıcının sonunda aldığı token aynı olsa da toplam ücret ve fiyat etkisi rotaya bağlıdır. Onay ekranındaki net çıktıyı ve kullanılan ağın ücretini birlikte karşılaştırın. Daha fazla adım her zaman daha kötü fiyat demek değildir; tek havuzdaki düşük likidite de maliyeti artırabilir. Rotada gördüğünüz her tokeni ayrı ayrı cüzdanınızda tutmanız gerekmeyebilir.

Kaynaklar

• Uniswap: takas, fiyat etkisi ve çıktı sınırları
• Ethereum: merkeziyetsiz finans uygulamaları
• ERC-20: token transferleri ve harcama izni