Spread ve Slippage Nedir?
Spread, bir varlığın en iyi alış ve satış fiyatı arasındaki farktır. Slippage (fiyat kayması) ise işlemden beklediğiniz fiyat ile gerçekleşen fiyat arasındaki sapmadır. İkisi de komisyon dışında ödenen gizli işlem maliyetleridir.
Bu sayfada
Spread, bir kripto paranın emir defterindeki en yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farktır. Slippage (fiyat kayması) ise bir işlemden beklediğiniz fiyat ile işlemin gerçekte gerçekleştiği fiyat arasındaki farktır. İkisi de komisyon dışında ödediğiniz, çoğu zaman ekranda ayrı bir satır olarak görünmeyen işlem maliyetleridir.
Spread işlem yapmadan önce görülebilir; slippage ise işlem sırasında ortaya çıkar. Likiditesi düşük coinlerde ve büyük tutarlı işlemlerde ikisi birlikte büyür.
Spread nasıl hesaplanır?
Emir defterinde en yüksek alış teklifi 99 TL, en düşük satış teklifi 101 TL olsun. Spread 2 TL’dir. Yüzde olarak hesaplamak için farkı orta fiyata bölersiniz: 2 / 100 = yüzde 2. Bu durumda bir tokeni piyasa emriyle alıp hemen geri satarsanız fiyat hiç değişmese bile komisyon dışında yaklaşık yüzde 2 kaybedersiniz.
Bitcoin ve Ethereum gibi büyük coinlerin ana paritelerinde spread genellikle çok dardır. Küçük altcoin’lerde, gece saatlerinde veya ani fiyat hareketlerinde açılabilir. “Komisyonsuz” anlık al-sat ekranlarında maliyet çoğu zaman bu farkın içindedir; teklif edilen fiyatı borsanın emir defteriyle karşılaştırmak gerçek maliyeti gösterir.
Spread neden açılır?
- Düşük likidite: Emir defterinde az sayıda alıcı ve satıcı varsa en iyi fiyatlar birbirinden uzaklaşır.
- Yüksek volatilite: Fiyat hızlı hareket ederken piyasa yapıcılar risklerini azaltmak için tekliflerini geri çeker.
- Yerel parite farkı: Aynı coinin USDT paritesi derinken TL paritesi daha sığ olabilir; TL ile işlem yaparken spread daha geniş görünebilir.
Slippage neden olur?
Fiyat kaymasının iki temel nedeni vardır:
- Yetersiz derinlik: En iyi fiyatta emrinizi karşılayacak kadar miktar yoksa emir sonraki, daha kötü fiyat seviyelerine taşar.
- Fiyatın değişmesi: Siz onaya basana kadar ya da işlem bloğa alınana kadar başka kullanıcılar aynı emirleri kullanabilir veya havuz fiyatı değişebilir.
Piyasa sakin görünse bile sığ bir emir defterinde kayma yaşanabilir. Hacim ve derinlik arasındaki farkı işlem hacmi ve likidite rehberinde anlattık.
Slippage nasıl hesaplanır?
Bir token için beklediğiniz alış fiyatı 200 TL olsun. 10 tokenlik emrinizin 4 adedi 200 TL’den, 6 adedi 205 TL’den gerçekleşsin. Toplam 2.030 TL ödersiniz ve ortalama fiyatınız 203 TL olur. Kayma = (203 − 200) / 200 = yüzde 1,5.
Bu hesaba komisyonu katmayın; aksi halde maliyetin ne kadarının piyasa koşullarından, ne kadarının platform ücretinden geldiğini göremezsiniz. Karşılaştırmayı hangi fiyata göre yaptığınızı da not edin: son işlem fiyatı mı, onay ekranındaki teklif mi? Farklı referanslar farklı kayma oranları üretir.
Olumlu ve olumsuz kayma
Kayma her zaman aleyhinize olmak zorunda değildir. İşlem beklerken fiyat lehinize değişirse daha iyi bir fiyat alabilirsiniz; buna olumlu kayma denir. Alışta beklenenden düşük, satışta beklenenden yüksek fiyat lehinizedir. Beklenen satış fiyatı 100 TL iken 98 TL’den satmak olumsuz, 102 TL’den satmak olumlu kaymadır.
DEX’te fiyat etkisi ve kayma toleransı
Uniswap gibi merkeziyetsiz borsalarda iki ayrı kavramla karşılaşırsınız. Fiyat etkisi, kendi işleminizin havuzdaki token oranını değiştirmesinden doğan farktır ve işlem büyüklüğüne bağlıdır. Kayma toleransı ise teklif hazırlandıktan sonra kabul edeceğiniz en fazla ek sapmadır. Toleransı yüzde 1’e düşürmek, işleminizden kaynaklanan yüzde 8’lik fiyat etkisini ortadan kaldırmaz.
Örnek: 1.000 USDC karşılığında 500 token bekliyor ve yüzde 1 tolerans seçiyorsunuz. Minimum çıktı yaklaşık 495 token olur. İşlem 497 token verecekse gerçekleşir; 490 token verecekse geri çevrilir. Arayüzün gösterdiği “minimum alınacak” satırı bu sınırın kesin halidir. DEX’te takas yaparken onaydan önce bu satırı okuyun.
Kayma toleransı kaç olmalı?
Herkese uygun tek bir oran yoktur; havuz derinliği, tokenin hareketliliği ve ağın yoğunluğu sonucu değiştirir. Stablecoin’ler arası takaslarda çok düşük toleranslar genellikle yeterliyken, yeni ve sığ tokenlerde daha yüksek oranlar gerekebilir. İki uçta da maliyet vardır:
- Çok düşük tolerans: Küçük bir fiyat değişiminde işlem başarısız olur. Zincire dahil edilip geri çevrilen işlemde takas yapılmaz ama gas ücreti yine ödenir.
- Çok yüksek tolerans: 1.000 token beklerken yüzde 10 tolerans, 900 tokeni kabul ettiğiniz anlamına gelir. Ayrıca işlem sıralamasından yararlanan botlara alan açar.
Bir token yalnızca yüzde 20–30 gibi olağandışı yüksek toleranslarla alınıp satılabiliyorsa bu genellikle sözleşmede transfer vergisi olduğunu veya likiditenin çok zayıf olduğunu gösterir; devam etmeden önce nedenini araştırın.
Sandviç saldırısı (MEV) nedir?
Ethereum gibi ağlarda bekleyen işlemler bloğa alınmadan önce herkese açık bir havuzda görünür. Bazı botlar, yüksek toleranslı büyük bir takası görünce ondan hemen önce aynı tokeni alıp fiyatı yükseltir, işleminiz daha kötü fiyattan gerçekleşir ve bot hemen ardından satış yapar. Buna sandviç saldırısı denir ve MEV (maximal extractable value) olarak bilinen olgunun bir türüdür. Toleransı gereğinden yüksek tutmamak bu riski sınırlar; bazı cüzdanlar işlemleri herkese açık havuzu atlayarak gönderen korumalı seçenekler de sunar.
Slippage nasıl azaltılır?
- Büyük tutarlarda piyasa emri yerine limit emri kullanın; fiyatı siz belirlersiniz, ama emir hiç gerçekleşmeyebilir.
- Daha derin bir parite veya borsa seçin; DEX’lerde toplayıcıların önerdiği rotaları karşılaştırın.
- Büyük işlemi parçalara bölün; ancak tekrarlanan sabit ücretleri ve aradaki fiyat değişimini hesaba katın.
- Yüksek volatilite anlarında ve ağ yoğunluğunda işlemden kaçının.
- DEX’te toleransı gereğinden yüksek ayarlamayın.
Gerçekleşen işlemi nasıl kontrol edersiniz?
Merkezi borsada işlem geçmişindeki bütün eşleşmeleri toplayıp toplam tutarı toplam miktara bölerek ortalama fiyatı bulun. DEX’te blok gezgininde gönderilen ve alınan token miktarlarına bakın, ağ ücretini ayrı kaydedin; işlem takibi rehberimiz bu adımları gösterir. İşlemden sonra tokenin fiyatı düşerse, cüzdan değerindeki bu ek kayıp slippage değil, işlem sonrası piyasa hareketidir.