Piyasa, Limit ve Stop Emri Nedir?

Piyasa emri, bir kripto parayı o anda mevcut en iyi fiyattan hemen alıp satmanızı sağlar. Limit emri, yalnızca sizin belirlediğiniz fiyattan veya daha iyisinden işlem yapar. Stop emri ise fiyat belirlediğiniz tetikleme seviyesine ulaştığında devreye girer ve çoğunlukla zararı sınırlamak için kullanılır. Kısacası piyasa emri hızı, limit emri fiyatı, stop emri ise koşullu çıkışı önceliklendirir.

Hangi emri seçtiğiniz ödediğiniz ortalama fiyatı, komisyonu ve işlemin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini doğrudan etkiler. Aşağıda her emir türünü kripto borsalarındaki ekranlara uygun örneklerle anlatıyoruz.

Emir vermeden önce: işlem çiftini doğru okuyun

BTC/TRY çiftinde BTC alıp sattığınız varlık, TRY ise fiyatın ifade edildiği para birimidir. Alış TL harcayıp BTC almak, satış BTC verip TL almaktır. Bazı ekranlarda miktar BTC olarak, bazılarında harcanacak TL olarak girilir; rakamın yanındaki birimi mutlaka kontrol edin.

Açık emirleriniz için ayrılan tutar, emir gerçekleşene veya siz iptal edene kadar kullanılabilir bakiyenizden düşülür. Bakiyenizin beklediğinizden az görünmesinin en sık nedeni budur. Kripto almaya yeni başlıyorsanız Bitcoin nasıl alınır rehberi adımları baştan anlatır.

Piyasa emri nedir, nasıl gerçekleşir?

Piyasa emri, emir defterinde bekleyen en uygun karşı emirlerle hemen eşleşir: alışta satış emirleri, satışta alış emirleri kullanılır. Ekrandaki son fiyat, emrinizin tamamının gerçekleşeceği fiyat değildir. En iyi seviyede yeterli miktar yoksa emrin kalanı sonraki fiyatlara taşar.

Örnek: 10 token almak istiyorsunuz. Satış tarafında 100 TL’den 4, 102 TL’den 6 token var. Toplam 1.012 TL ödersiniz, ortalama fiyat 101,20 TL olur; komisyon bunun üzerine eklenir. İlk fiyatı 10 ile çarparak bulunan 1.000 TL gerçek maliyeti eksik gösterir. Bu farka slippage denir ve likiditesi düşük piyasalarda büyür.

Ne zaman kullanılır: Hızlı işlem yapmanız gerektiğinde ve derin, likit paritelerde küçük tutarlarla işlem yaparken.

Limit emri nedir?

Limit alış emri belirlediğiniz fiyattan veya daha düşükten, limit satış emri ise belirlediğiniz fiyattan veya daha yüksekten gerçekleşir. Bir token için en fazla 100 TL ödemek istiyorsanız 100 TL limit alış emri verirsiniz. Fiyat 103 TL’de kalırsa emriniz beklemeye devam eder; limit emri fiyatı korur ama işlemin gerçekleşeceğini garanti etmez.

Limit fiyatınız mevcut emirlerle hemen eşleşiyorsa emir beklemeden gerçekleşir. Borsalar emir defterine yeni emir ekleyen tarafa maker, mevcut emri kullanan tarafa taker der ve maker komisyonu çoğu zaman daha düşüktür. Yalnızca maker olarak işlem yapmak istiyorsanız bazı borsalardaki “post-only” seçeneği, hemen eşleşecek emri reddeder.

Ne zaman kullanılır: Belirli bir fiyattan almak veya satmak istediğinizde, sığ piyasalarda ve büyük tutarlarda.

Kısmi gerçekleşme ne demek?

100 TL’den 20 token almak isterken o fiyatta yalnızca 8 token satışta ise emriniz kısmen gerçekleşir. Aldığınız 8 token bakiyenize geçer, kalan 12 tokenlik kısım emir süresine göre bekler veya iptal edilir. Emri iptal etmek gerçekleşmiş kısmı geri almaz; kesin sonucu her zaman “gerçekleşen işlemler” bölümünden kontrol edin.

Stop emri nedir? Stop-market ve stop-limit farkı

Stop emrinde bir tetikleme (stop) fiyatı belirlersiniz. Fiyat bu seviyeye gelince emir etkinleşir:

• Stop-market: Tetiklenince piyasa emri gönderir. Gerçekleşme önceliklidir, ancak hızlı düşüşte fiyat stop seviyesinin altında oluşabilir.
• Stop-limit: Tetiklenince belirlediğiniz limit fiyatıyla bir limit emri açar. Fiyat korunur, ancak piyasa limitin altına hızla inerse emir hiç gerçekleşmeyebilir.

Örnek: 100 TL’den aldığınız token için 90 TL stop ve 89 TL limit belirlediniz. Fiyat 90 TL’ye inince 89 TL limitli satış emri açılır. Piyasa bir anda 85 TL’ye düşerse emriniz satılmadan bekleyebilir. Stop-market seçseydiniz satış gerçekleşirdi ama 90 TL’nin altında bir fiyattan. Bu nedenle stop emri zararı “tam şu tutarda” sabitlemez; özellikle volatilitenin yüksek olduğu anlarda bunu hesaba katın.

Diğer emir türleri: OCO ve iz süren stop

OCO (one-cancels-the-other) emri, biri gerçekleştiğinde diğerini iptal eden iki emri birlikte kurar. Örneğin aynı pozisyon için 120 TL’de kâr al limit satış ve 90 TL’de stop satış koyarsınız; hangisi önce gerçekleşirse diğeri iptal olur. İz süren stop (trailing stop) ise fiyat lehinize hareket ettikçe stop seviyesini belirli bir yüzde veya tutar geriden takip ettirir. Her borsa bu emir türlerini sunmaz.

Stop emri hangi fiyatla tetiklenir?

Borsaya ve ürüne göre tetikleme son işlem fiyatına, endeks fiyatına veya işaret (mark) fiyatına bağlı olabilir. Vadeli işlemlerde bu ayrım özellikle önemlidir; grafikte izlediğiniz fiyat ile tetikleyen fiyat farklıysa emir beklediğinizden farklı bir anda çalışabilir. Vadeli işlemlerde yalnızca mevcut pozisyonu küçülten “reduce-only” seçeneği de bulunur. Kaldıraçlı pozisyonlarda stop kullanımını kaldıraç ve likidasyon rehberinde ele aldık.

GTC, IOC ve FOK ne demek?

• GTC (Good ’Til Cancelled): Siz iptal edene kadar açık kalır.
• IOC (Immediate or Cancel): Hemen gerçekleşebilen kısmı alır, kalanını iptal eder.
• FOK (Fill or Kill): Emrin tamamı hemen gerçekleşmezse hepsini iptal eder.

Hangi emir türünü seçmeli?

• Hemen işlem yapmak istiyorsanız: Likit paritelerde ve küçük tutarlarda piyasa emri.
• Belirli bir fiyatı bekliyorsanız: Limit emri; sığ piyasalarda ve büyük tutarlarda da daha güvenli tercih.
• Pozisyonu koruma altına almak istiyorsanız: Stop-market ya da stop-limit; ikisi birlikte kâr hedefi de varsa OCO.

Onaydan önce kısa hesap

Varsayımsal bir örnek: Fiyatı 1.500 TL olan bir tokenden 20 adet aldığınızda brüt tutar 30.000 TL’dir. Komisyon yüzde 0,10 ve TL’den kesiliyorsa 30 TL daha ödersiniz. Komisyon tokenden kesiliyorsa elinize 19,98 token geçer. Onaylamadan önce işlem çifti, yön, emir türü, miktar, fiyat, varsa tetikleme fiyatı ve komisyonun hangi bakiyeden düşüleceğini kontrol edin. Spread ve fiyat kayması maliyetini ayrıca hesaplamak için spread ve slippage rehberine bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• Coinbase: piyasa, limit ve stop emirleri
• Coinbase Help: emir seçenekleri
• Investor.gov: temel emir türleri