Piyasa, Limit ve Stop Emirleri
Emir türü, işlemin hangi fiyat ve gerçekleşme koşullarıyla piyasaya iletileceğini belirler.
Bu sayfada
Emir türü, bir kripto varlığı hangi koşullarda alıp satacağınızı belirler. Piyasa emri mevcut karşı emirlerle hızlı eşleşmeyi, limit emri ise belirlediğiniz fiyat sınırını esas alır. Stop emri belirli bir koşul oluşunca devreye girer. Hiçbiri tek başına kâr sağlamaz; aralarındaki farkı bilmek, satın alma ekranında istediğinizden farklı bir işlem yapmanızı önler.
Önce işlem çiftini doğru okuyun
BTC/TRY çiftinde BTC aldığınız veya sattığınız varlık, TRY ise fiyatın ifade edildiği para birimidir. 1 BTC için 3.000.000 TL fiyat ve 0,01 BTC miktar girerseniz, komisyon hariç işlem tutarı 30.000 TL olur. Bazı ekranlarda miktar BTC, bazı ekranlarda harcanacak TL olarak girilir. Sayının yanında yazan birimi kontrol etmek ilk adımdır.
Alış ve satış düğmelerinin yönü de önemlidir. BTC/TRY’de alış, TL harcayıp BTC edinmektir; satış, BTC verip TL almaktır. Hesabınızdaki kullanılabilir bakiye açık emirler nedeniyle toplam bakiyeden düşük olabilir. Bir emir için ayrılmış tutar, emri iptal edene veya işlem tamamlanana kadar başka işlemde kullanılamayabilir. Bu, bakiyenin kaybolduğu anlamına gelmez.
Piyasa emri nasıl gerçekleşir?
Piyasa emri, o anda mevcut en uygun karşı emirlerle eşleşmeye çalışır. Alışta satış emirleri, satışta alış emirleri kullanılır. Ekranda görülen son işlem fiyatı bütün emrinizin gerçekleşeceği fiyat değildir. En iyi seviyede yeterli miktar yoksa emrin kalan bölümü sonraki fiyatlara gider. Platformun fiyat koruma kuralları da işlemin sınırlarını etkileyebilir.
Örneğin 10 token almak istiyorsunuz. Satış tarafında 100 TL’den 4 token ve 102 TL’den 6 token varsa toplam 1.012 TL ödersiniz. Ortalama fiyat 101,20 TL’dir. Komisyon bu tutara ayrıca uygulanabilir. Piyasa emri verirken yalnızca ilk fiyatı 10 ile çarpmak 1.000 TL sonucunu üretir ve gerçek maliyeti düşük gösterir. Özellikle sığ piyasalarda fark büyüyebilir.
Limit emrinde sınır neyi korur?
Limit alış emri, belirlediğiniz fiyattan veya daha düşükten alıma izin verir. Limit satış emri ise belirlediğiniz fiyattan veya daha yüksekten satışa izin verir. Örneğin en fazla 100 TL ödemek istediğiniz bir token için 100 TL limit alış emri verebilirsiniz. Piyasa 103 TL’de kalırsa emriniz gerçekleşmeyebilir. Fiyat sınırı, zaman veya gerçekleşme garantisi değildir.
Limit fiyatınız mevcut karşı emirlerle hemen eşleşebiliyorsa emir beklemeden gerçekleşebilir. Bu nedenle her limit emir otomatik olarak piyasa yapıcı emir sayılmaz. Piyasa yapıcı, emir defterine bekleyen likidite ekleyen; piyasa alıcı ise mevcut likiditeyi kullanan işlem tarafını anlatır. Platformun maker ve taker komisyonları farklıysa emrin nasıl gerçekleştiği ücretinizi etkiler.
Kısmi gerçekleşme ve açık emirler
100 TL’den 20 token almak istediğiniz halde o fiyatta yalnızca 8 token satılıyorsa emriniz kısmen gerçekleşebilir. Kalan 12 tokenlik bölüm, seçilen emir süresine göre bekler veya iptal edilir. Emir geçmişinde “kısmen gerçekleşti” ifadesi, işlemin tamamının başarısız olduğu anlamına gelmez. Aldığınız 8 token artık bakiyenizde olabilir.
Emri iptal etmek daha önce gerçekleşmiş kısmı geri almaz. İptal isteği gönderilirken yeni eşleşme de oluşabilir; kesin sonucu işlem geçmişinden kontrol edin. Yeni emir vermeden önce açık emirlerinizi görmek, aynı tutarı yanlışlıkla tekrar alıp satmayı önler. Gerçekleşen işlemler bölümündeki miktar, fiyat ve komisyon satırları nihai hesabın temelidir.
Stop-market ile stop-limit arasındaki fark
Stop emrinde bir tetikleme seviyesi belirlenir. Stop-market, koşul oluşunca piyasa emri gönderir. Stop-limit ise koşul oluşunca limit emri oluşturur. İki fiyatlı ekranda stop fiyatı emrin ne zaman etkinleşeceğini, limit fiyatı ise hangi fiyat sınırında işlem yapılabileceğini anlatır. Bunları aynı alanın tekrarı gibi düşünmeyin.
Varsayımsal olarak 100 TL’den aldığınız token için 90 TL tetikleme ve 89 TL limit satış belirlediğinizi düşünün. Tetikleme gerçekleştiğinde 89 TL veya üzerindeki alıcılara satış yapılabilir. Ancak piyasa hızla 85 TL’ye düşer ve uygun alıcı kalmazsa limit emri bekleyebilir. Stop-market kullanılsaydı gerçekleşme daha öncelikli olurdu, fakat satış fiyatı 90 TL’nin altında oluşabilirdi. “Stop koydum, zarar tam şu tutarda kalır” sonucu bu nedenle kesin değildir.
Tetikleme hangi fiyata göre yapılır?
Platforma ve ürüne göre son işlem fiyatı, endeks fiyatı veya işaret fiyatı kullanılabilir. Özellikle türev ekranlarında bu ayrım önemlidir. Grafikte takip ettiğiniz çizgi ile stop emrini tetikleyen fiyat farklıysa beklediğinizden farklı bir anda emir etkinleşebilir. Emir oluşturma ekranındaki tetikleme kaynağını platformun açıklamasıyla karşılaştırın.
Spot piyasadaki satış emri ile vadeli pozisyon kapatma emri de aynı değildir. Türevlerde yalnızca mevcut pozisyonu azaltmayı amaçlayan “reduce-only” seçeneği bulunabilir. Bu seçeneklerin adı ve işleyişi platforma göre değişir. Bir üründe öğrendiğiniz düğmeyi başka bir üründe aynı sonuçla çalışıyor varsaymadan önce hangi bakiyeyi veya pozisyonu etkilediğini anlayın.
Emir süresi seçenekleri ne işe yarar?
İptal edilene kadar geçerli emir, siz iptal edene veya koşulları tamamlanana kadar açık kalabilir. Anında gerçekleşen kısmı alıp kalanını iptal eden seçenekler ve tamamı hemen gerçekleşmezse bütünü iptal eden seçenekler de bulunur. İngilizce kısaltmaları sırasıyla GTC, IOC ve FOK olarak görebilirsiniz. Her platform bütün seçenekleri sunmaz.
Yalnızca emir defterine likidite eklemek isteyenler için post-only seçeneği bulunabilir. Emir hemen karşı tarafla eşleşecekse platform onu reddedebilir veya kendi kurallarına göre değiştirebilir. Bu seçenek fiyat tahmini yapmaz; emrin nasıl yerleşeceğini sınırlar. Daha düşük komisyon hedeflerken emrin hiç oluşmaması veya gerçekleşmemesi ihtimalini de hesaba katmak gerekir.
Onaydan önce kısa bir işlem hesabı
Varsayımsal olarak 0,01 BTC’yi 3.000.000 TL’den aldığınızda brüt tutar 30.000 TL’dir. Komisyon yüzde 0,10 ve TL’den kesiliyorsa 30 TL daha ödersiniz. Komisyon BTC’den kesiliyorsa, aynı oranla elinize 0,00999 BTC geçebilir. Platformun kesinti birimi sonucu değiştirir. Alınacak miktar, harcanacak tutar ve komisyonun hangi bakiyeden düşüleceğini birlikte kontrol edin.
Son kontrolde işlem çifti, yön, emir türü, miktar, fiyat, varsa tetikleme kaynağı ve toplam maliyet aynı planı anlatmalıdır. İşlemden sonra ise tahmini ekranı değil gerçekleşen kayıtları esas alın. Böylece emrin beklemesi, kısmi gerçekleşmesi veya farklı ortalama fiyat oluşması halinde ne olduğunu anlayabilirsiniz.