Kripto Borç Verme Nedir? DeFi’de Borç Alma ve Verme

Kripto borç verme, kripto varlıklarınızı bir borç piyasasına yatırıp başkalarının bunları borç almasına izin vermek ve karşılığında faiz kazanmaktır. DeFi’de bu piyasaları Aave ve Compound gibi akıllı sözleşme protokolleri yönetir. Borç almak isteyen kullanıcılar ise kimlik veya gelir belgesi yerine kripto teminat gösterir ve genellikle teminatlarının değerinden daha az borç alabilir.

Kısacası iki taraf vardır: Varlık yatıran (borç veren) değişken faiz kazanır; borç alan faiz öder ve teminatının yeterli kalmasını sağlamak zorundadır. Teminatın değeri belirli bir seviyenin altına düşerse pozisyon otomatik olarak tasfiye edilir.

DeFi’de borç verme nasıl çalışır?

Borç verenler varlıklarını, örneğin USDC’yi, protokolün havuzuna yatırır. Karşılığında yatırdıkları tutarı ve biriken faizi temsil eden bir token alırlar; Aave’de bunlar “aToken” olarak adlandırılır ve bakiye zamanla artar. Borç alanlar bu havuzdan, yatırdıkları teminata karşılık varlık çeker.

Faiz oranları sabit değildir; havuzun kullanım oranına göre otomatik değişir. Havuzdaki varlıkların büyük bölümü borç alınmışsa faizler yükselir. Bu hem yeni borçlanmayı pahalılaştırır hem de daha fazla kişiyi varlık yatırmaya teşvik eder. Bu yüzden ekranda görünen yıllık oran (APY) bir yıl boyunca kilitli bir getiri değil, o anki koşulların yıllıklaştırılmış hâlidir.

DeFi borç verme ile merkezi platformlar arasındaki fark

Bazı merkezi şirketler de kullanıcılardan kripto toplayıp faiz ödediğini ilan eder. Burada varlıklarınız şirketin kontrolündedir ve getiri, şirketin bu varlıkları nasıl kullandığına bağlıdır. 2022’de Celsius gibi büyük merkezi kripto borç verme platformlarının çekimleri durdurup iflas etmesi, bu modelin riskini açıkça gösterdi.

DeFi protokollerinde ise havuzdaki varlıklar, borçlar ve teminatlar zincir üzerinde herkes tarafından görülebilir ve kurallar sözleşme koduyla uygulanır. Bu şeffaflık sağlar, ama akıllı sözleşme hatası ve oracle riski gibi kendine özgü riskleri ortadan kaldırmaz.

Neden elinizdeki paradan daha azını borç alırsınız?

DeFi’de kredi notu olmadığı için borçlar fazla teminatla verilir. Her teminat türü için iki önemli oran vardır:

• Maksimum LTV (borç/teminat oranı): Teminatınıza karşılık en fazla ne kadar borç alabileceğiniz. 10.000 dolarlık ETH teminatı ve %70 LTV ile en fazla 7.000 dolar borç alabilirsiniz.
• Tasfiye eşiği: Borcun teminata oranı bu seviyeye ulaştığında pozisyon tasfiyeye açılır. Aynı örnekte eşik %80 olabilir.

İki oran arasındaki fark, küçük fiyat hareketlerine karşı bir tampon bırakır. Ancak maksimum sınıra yakın borç almak bu tamponu çok inceltir. Oranlar varlığa ve protokole göre değişir; kesin değerleri protokolün arayüzünden kontrol edin.

Sağlık faktörü nedir? Rakamlı örnek

Aave gibi protokollerde sağlık faktörü, pozisyonunuzun tasfiyeye ne kadar uzak olduğunu gösterir. Tek teminatlı basit bir pozisyonda şöyle hesaplanır: teminat değeri × tasfiye eşiği ÷ toplam borç. Sonuç 1’in altına düştüğünde pozisyon tasfiye edilebilir.

• 10.000 dolar teminat, %80 eşik, 5.000 dolar borç: 10.000 × 0,8 ÷ 5.000 = 1,6
• Teminat 7.000 dolara düşerse: 7.000 × 0,8 ÷ 5.000 = 1,12
• Teminat 6.250 dolara düşerse: 6.250 × 0,8 ÷ 5.000 = 1,0 (tasfiye sınırı)

Bu örnekte teminatın değeri yaklaşık %37,5 düştüğünde tasfiye başlar. Borç faizle büyüdükçe sağlık faktörü, fiyat değişmese bile yavaşça düşer.

DeFi’de borç nasıl alınır? Adım adım

1. Protokolün resmî uygulamasına gidin ve doğru ağı ve piyasayı seçin. Aynı protokolün farklı ağlarındaki faizler ve teminat kuralları farklı olabilir.
2. Teminat olarak kullanacağınız varlık için harcama izni verin ve yatırma işlemini imzalayın.
3. Yatırılan varlığın teminat olarak işaretli olduğunu kontrol edin.
4. Borç alacağınız varlığı ve tutarı seçin. Onaydan önce yeni sağlık faktörünü ve faiz oranını görün; tutarı sağlık faktörünü rahat bir seviyede tutacak şekilde belirleyin.
5. Borcu aldıktan sonra cüzdanda ağ ücretleri için bir miktar ücret token’ı bırakın; acil durumda teminat eklemek veya borç ödemek için buna ihtiyaç duyarsınız.

Hangi varlığı borç aldığınız önemlidir. 1 ETH borç almak dolar cinsinden sabit bir borç değildir; ETH yükselirse borcunuzun dolar değeri de artar ve sağlık faktörünüz düşer.

Borç nasıl kapatılır, teminat nasıl çekilir?

Borç, borç aldığınız varlıkla geri ödenir. USDC borcunuz varsa cüzdanınızda yalnızca ETH bulunması borcu kapatmaz; önce USDC edinmeniz gerekir. Geri ödeme tutarına biriken faiz de dahildir ve borç her blokta biraz artar, bu yüzden arayüzdeki “tamamını öde” seçeneğini kullanmak küçük bakiye kalmasını önler.

Borç tamamen kapandıktan sonra teminatı çekebilirsiniz. Borç devam ederken teminatın bir kısmını çekmek sağlık faktörünü düşürür; protokol sınırı aşan çekimlere izin vermez. Borç veren tarafta ise havuzun kullanım oranı çok yüksekse, varlığın tamamını aynı anda çekmek mümkün olmayabilir.

Tasfiye (likidasyon) nasıl gerçekleşir?

Sağlık faktörü 1’in altına düştüğünde, tasfiyeci adı verilen katılımcılar borcunuzun bir kısmını öder ve karşılığında teminatınızdan indirimli olarak varlık alır. Bu indirim (tasfiye bonusu) sizin kaybınızdır. Tasfiye, sizin seçtiğiniz bir fiyattan yapılan gönüllü bir satış değildir. Ayrıntılar için kaldıraç ve likidasyon rehberine bakabilirsiniz.

Tasfiyeden korunmanın yolları şunlardır:

• Maksimum sınıra yakın değil, rahat bir sağlık faktörüyle borç alın.
• Fiyatı oynak varlıkları teminat yaparken daha temkinli bir oran kullanın.
• Piyasa sert hareket ettiğinde teminat ekleyin veya borcun bir kısmını ödeyin.
• Protokolün kullandığı oracle fiyatının borsalardaki fiyattan kısa süreli farklı olabileceğini bilin.

Kripto borç vermenin riskleri

• Akıllı sözleşme riski: Protokol kodunda bir açık, havuzdaki fonların kaybına yol açabilir.
• Kötü borç riski: Teminat fiyatı çok hızlı düşerse tasfiyeler borcu karşılamayabilir ve zarar havuza yansıyabilir.
• Likidite riski: Yüksek kullanım oranında varlığınızı istediğiniz anda çekemeyebilirsiniz.
• Stablecoin riski: Yatırdığınız veya borç aldığınız stablecoin dolara sabitliğini kaybedebilir.

Kaynaklar

• Aave: sağlık faktörü ve tasfiye
• Aave: varlık sağlama
• Ethereum: borç verme ve borç alma uygulamaları