Layer 2 Nedir?
Layer 2, işlemleri ana ağ dışında işleyip belirli güvenlik veya veri güvencelerini ana ağdan alan ölçekleme sistemlerini anlatır.
Bu sayfada
Layer 2 neyi değiştirir?
Layer 2, ana blockchain’in üzerinde çalışan ve bazı işlemleri ayrı bir yürütme ortamında işleyerek ölçeklemeyi amaçlayan sistemleri anlatır. Ethereum’da rollup’lar bunun yaygın örneğidir. Kullanıcı daha düşük ücret ve daha hızlı işlem deneyimi görebilir; işlemlerin doğrulanması için gerekli veri veya kanıtlar ana ağla ilişkilendirilir.
Layer 2 adı, her ağın aynı güvenliği veya aynı kullanım biçimini sunduğu anlamına gelmez. Sıralayıcı, veri erişimi, güncelleme yetkisi ve çıkış mekanizması farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca işlem başına ücret rakamına bakarak ağ seçmek eksik değerlendirme olur.
Ana ağ ile Layer 2 bakiyesi neden ayrı?
Cüzdanınız aynı adresi Ethereum ve bir Layer 2 ağında gösterebilir. Buna rağmen iki ağ ayrı kayıt tutar. Ethereum ana ağındaki ETH, diğer ağdaki bir işlem için otomatik kullanılmaz. Varlığı geçirmek için köprü veya doğrudan o ağı destekleyen bir borsa çekimi gerekebilir.
Örneğin bir uygulama yalnızca belirli Layer 2’de çalışıyorsa ana ağda bulunan tokeniniz orada harcanabilir görünmeyebilir. Cüzdanın ağını değiştirmek varlığı taşımaz; sadece baktığınız kayıt sistemini değiştirir. Bu ayrım yeni kullanıcıların en sık karıştırdığı noktalardan biridir.
Rollup mantığı
Rollup, çok sayıda işlemi ayrı ortamda yürütüp sonuçlarını ve gerekli doğrulama bilgilerini ana ağa taşır. Ana ağdaki sınırlı alan daha verimli kullanılır. İşlemler tek tek ana ağ sözleşmelerinde aynı biçimde yürütülmediği için ücret yapısı farklılaşabilir.
Optimistic rollup’larda önerilen sonuçların yanlışlığına itiraz edilebilen süreçler bulunur. Geçerlilik kanıtı kullanan rollup’larda hesaplamanın doğruluğu kriptografik kanıtla gösterilir. İkinci grup sıkça ZK-rollup diye anılır; bu ad bütün işlemlerin gizli olduğu anlamına gelmez.
Verinin ana ağda mı başka yerde mi tutulduğu da önemlidir. Ana ağa yalnızca sonuç yazmak, kullanıcıların gerektiğinde bütün işlemleri bağımsız doğrulayabildiği anlamına gelmeyebilir. Ağın veri erişimi ve kanıt mekanizması birlikte değerlendirilmelidir.
Sıralayıcı ne yapar?
Sıralayıcı, kullanıcı işlemlerini alıp sırasını belirleyen bileşendir. Birçok uygulamada hızlı onay hissini bu yapı sağlar. Ancak sıralayıcının kabulü ile ana ağda kesinleşme aynı aşama değildir. Cüzdanın “tamamlandı” yazısı hangi aşamayı anlattığına göre yorumlanmalıdır.
Sıralayıcı durduğunda yeni işlemler gecikebilir. Bazı ağlarda kullanıcıların ana ağ üzerinden işlem gönderme veya çıkış yapma yolu bulunur. Bu yolun etkinliği, süresi ve maliyeti ağın tasarımına bağlıdır. “Ethereum güvenliğini kullanıyor” ifadesi kesinti sırasında bütün hizmetlerin aynı şekilde çalışacağını göstermez.
Bir Layer 2’ye nasıl geçilir?
Önce kullanacağınız uygulamanın resmî belgelerinden doğru ağı bulun. Cüzdanda ağı eklerken güvenilir bağlantı bilgilerini kullanın. Rastgele bir sayfanın ağ ekleme isteğini onaylamak, yanlış veri kaynağına bağlanmanıza neden olabilir. Ağ kimliği ve resmî gezgin adresi doğrulanabilir olmalıdır.
Varlık aktarımı için resmî köprü veya desteklenen borsa çekimi seçeneklerini karşılaştırın. Köprüde kaynak ağ, hedef ağ, token, alıcı ve net miktarı kontrol edin. Bazı tokenlerin hedef ağdaki sürümü ihraççının yerel tokeni değil, köprü temsili olabilir. Bu ek bağımlılığı anlamak gerekir.
İlk kullanımda küçük tutarlı deneme, doğru ağ ve adrese ulaşmayı kontrol etmeye yardımcı olur. Ancak minimum tutar ve ücret nedeniyle çok küçük deneme ekonomik olmayabilir. Hedef ağda sonraki işlem için gereken yerel ücret varlığını da hesaba katın.
Toplam maliyet örneği
Varsayımsal olarak ana ağdan köprü geçişinin 200 TL, Layer 2’de bir takasın 5 TL ve çıkışın 100 TL tuttuğunu düşünün. Tek takas için toplam 305 TL olur. Ana ağda aynı takas 150 TL ise yalnızca “5 TL işlem ücreti” bilgisine bakmak yanlış karşılaştırma yaratır.
Buna karşılık aynı ağda çok sayıda işlem yapılacaksa geçiş maliyeti daha fazla işleme yayılır. Rakamlar burada yalnızca hesap örneğidir. Gerçek ücretler ağ talebi, işlem türü ve köprüye göre değişir. Kullanım planınız toplam maliyetin hangi seçenekte daha düşük olduğunu etkiler.
Çıkış neden daha uzun sürebilir?
Bazı optimistic rollup’larda resmî köprü çıkışı için itiraz süresinin tamamlanması beklenir. Layer 2 içindeki hızlı transfer ile ana ağa geri dönüş bu yüzden farklı süreler alabilir. Geçerlilik kanıtı kullanan sistemlerde de kanıt üretimi, toplama ve ana ağ işlemi nedeniyle bekleme olabilir.
Hızlı köprüler hedef ağdaki likiditeden erken ödeme yapabilir. Bunun karşılığında ücret ve ek sözleşme veya likidite sağlayıcı riski bulunur. Hızlı hizmet, alttaki güvenlik sürecini ortadan kaldırmaz; kullanıcıya farklı bir ekonomik yol sunar. Acil çıkışta hangi yöntemin kullanılacağını önceden öğrenmek yararlıdır.
Layer 2 ile sidechain farkı
Sidechain, kendi konsensüsüyle çalışan ayrı blockchain olabilir. Ethereum ile bağlantılı olması, işlemlerinin Ethereum doğrulayıcıları tarafından aynı biçimde güvence altına alındığı anlamına gelmez. Köprü bağlantısı ile güvenliğin ana ağdan alınması farklı kavramlardır.
Terimler pazarlama metinlerinde geniş kullanılabilir. Bir ağın nasıl sınıflandırıldığından çok hangi verinin ve hangi kanıtın ana ağda doğrulandığını anlamak önemlidir. Yönetici anahtarları ve acil durum mekanizmaları da gerçek güven modelinin parçasıdır.
Kullanım öncesi karar listesi
Uygulamanın desteklediği ağ, doğru token sürümü, ücret varlığı, giriş ve çıkış masrafı, bekleme süresi ve kesinti yolu belirlenmelidir. Resmî durum sayfası ve güvenlik belgeleri bu sorular için başlangıç kaynağıdır. Bağımsız risk değerlendirmeleri de resmî iddiaları karşılaştırmaya yardımcı olabilir.
Layer 2 düşük maliyet sağlayabilir ama yanlış ağ, sahte sözleşme veya çalınmış kurtarma kelimesi sorunlarını çözmez. Ağ seçimini yaptıktan sonra da her imzanın alıcı, tutar ve yetki kapsamını anlamak gerekir. Teknoloji seçimi ile güvenli işlem alışkanlığı birlikte ilerlemelidir.