Rollup Nedir?
Rollup, işlemleri ana ağ dışında yürütüp sonuçları ve gerekli doğrulama verilerini ana ağla ilişkilendiren ölçekleme yaklaşımıdır.
Rollup ne yapar?
Rollup, işlemleri ana ağın dışında yürütüp sonuçların doğrulanması için gerekli verileri veya kanıtları ana ağa gönderen ölçekleme yaklaşımıdır. Amaç, ana ağdaki sınırlı alanı daha verimli kullanarak daha fazla işlemi daha düşük maliyetle işleyebilmektir. Ethereum ekosistemindeki birçok Layer 2 bu yaklaşımı kullanır.
Bir grup işlemin ortak kayıt altında toplanmasını düşünebilirsiniz. Kullanıcı uygulamada hızlı sonuç görebilir; daha sonra işlem grubu ana ağla ilişkilendirilir. Ancak rollup yalnızca dosyaları sıkıştırma yöntemi değildir. Yanlış bir sonucun nasıl reddedileceği ve kullanıcı varlıklarının nasıl korunacağı tasarımın temel parçasıdır.
İki temel yaklaşım
Optimistic rollup’lar, önerilen sonuçlara belirli süreçlerle itiraz edilebilmesine dayanır. Geçerlilik kanıtı kullanan rollup’larda ise hesaplamanın doğru yapıldığı kriptografik kanıtla gösterilir. Bu ikinci grup sıklıkla ZK-rollup diye adlandırılır. İsimler, uygulamalar arasındaki bütün güvenlik farklarını tek başına açıklamaz.
Verinin nerede yayımlandığı, yazılımı kimin güncelleyebildiği, sıralayıcının durması hâlinde ne olduğu ve çıkış mekanizması da önemlidir. İki ağ aynı kategoriye girse bile bu ayrıntılar farklı olabilir.
Kullanıcı için önemli fark
Rollup ağına varlık aktarmak genellikle bir köprü işlemi gerektirir. Cüzdanınızda aynı adres görünse de ana ağ ile rollup bakiyeleri ayrıdır. Yanlış ağda gönderilen varlık, alıcı platform tarafından desteklenmeyebilir.
Ayrıca uygulamada hızlı görünen transfer ile ana ağa çıkış süresi aynı değildir. Resmî köprüde bekleme süresi bulunabilir; hızlı çıkış hizmetleri ise farklı ücret ve karşı taraf riski ekleyebilir. Bir rollup kullanmadan önce yalnızca işlem ücretini değil, gerektiğinde varlığı nasıl geri çıkaracağınızı da öğrenin.