Rug Pull Nedir, Ne Demek?

Rug pull, Türkçede “halı çekme” olarak da bilinen, bir kripto projesinin geliştiricilerinin yatırımcı parasını alıp projeyi aniden terk ettiği dolandırıcılık türüdür. İsim, birinin ayağının altındaki halının çekilmesi benzetmesinden gelir: Yatırımcılar bir anda ellerinde satılamayan veya değeri sıfıra yaklaşmış tokenlerle kalır. Özellikle herkesin kolayca token çıkarabildiği merkeziyetsiz borsalarda yeni listelenen projelerde sık görülür.

Rug pull nasıl gerçekleşir?

Tipik senaryo şöyledir: Ekip yeni bir token oluşturur, bir DEX’te tokeni ETH veya bir stablecoin ile eşleştirerek likidite havuzu açar ve sosyal medyada agresif bir tanıtım yapar. Yatırımcılar tokeni aldıkça havuzdaki ETH miktarı artar. Ardından ekip havuzdaki likiditeyi çeker ya da elindeki büyük token miktarını havuza satar.

Likidite çekildiğinde havuzda neredeyse hiç ETH kalmaz. Cüzdanınızdaki token sayısı değişmez, ama onu satmak istediğinizde karşılığında alabileceğiniz miktar çok küçülür ve fiyat fiilen çöker. Likidite çekme tek bir işlemle, birkaç saniye içinde tamamlanabilir; fiyat grafiğinde dikey bir düşüş olarak görünür.

Dolandırıcılar çoğu zaman popüler bir temayı kullanır: gündemdeki bir film, ünlü bir isim, yeni bir meme coin akımı ya da tanınmış bir projeyi taklit eden benzer bir isim. Amaç, yatırımcının araştırma yapmadan hızla alım yapmasını sağlamaktır.

Rug pull türleri

• Likidite çekme: Geliştiriciler havuzdaki likiditeyi geri çeker. En hızlı ve en bilinen türdür.
• Sınırsız basma: Sözleşmede gizli bir yetkiyle yeni token basılıp havuza satılır.
• Satış engeli: Kod, sıradan kullanıcıların satış yapmasını engeller. Bu tür honeypot olarak da adlandırılır.
• Yavaş çıkış (soft rug): Ekip elindeki tokenleri zamanla satar ve projeyi sessizce bırakır. Kod açısından dolandırıcılık içermese de sonuç benzerdir.

İlk üç tür kasıtlı bir tasarım içerdiği için “sert” rug pull olarak sınıflandırılır. Bilinen bir örnek, 2021’de dizinin popülerliğinden yararlanan Squid Game (SQUID) tokenidir: Fiyatı kısa sürede çok yükselen tokeni yatırımcılar satamadı ve geliştiriciler likiditeyi çekip ortadan kayboldu.

Rug pull nasıl anlaşılır?

Hiçbir kontrol tam güvence vermez, ancak şu işaretler riski belirgin biçimde artırır:

• Likidite kilitli değil veya kilit süresi çok kısa.
• Token arzının büyük bölümü birkaç cüzdanda toplanmış.
• Sözleşmede yeni token basma, satış ücretini değiştirme veya adres engelleme yetkisi var.
• Ekip anonim, kod doğrulanmamış ve proje yalnızca fiyat vaadiyle tanıtılıyor.
• Kısa sürede “100 kat” gibi garanti getiri iddiaları yapılıyor.

Token dağılımını ve yetkileri kontrol etmek için tokenomics rehberi ve zincir üstü veri rehberi başlangıç noktası olabilir.

Rug pull ile başarısız proje arasındaki fark

Her çöküş rug pull değildir. Bir proje ürün geliştiremediği, finansmanı tükendiği veya piyasa koşulları kötüleştiği için başarısız olabilir. Rug pull’u ayıran şey, ekibin yatırımcı fonlarını kasıtlı olarak alması ve projeyi terk etmesidir. Benzer bir manipülasyon türü için pump and dump sayfasına da bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Rug pull’da kaybedilen para geri alınabilir mi?

Çoğu durumda hayır. Fonlar genellikle hızla farklı adreslere dağıtılır. Kolluk kuvvetlerine bildirmek mümkündür, ancak geri dönüş nadirdir.

“Likidite kilitli” ifadesi güvenli olduğu anlamına gelir mi?

Riski azaltır ama ortadan kaldırmaz. Ekip başka havuzlar açabilir veya sözleşmedeki basma yetkisini kullanabilir.

Kaynak

• Ethereum: Dolandırıcılık ve cüzdan güvenliği