İşlem Hacmi ve Likidite Arasındaki Fark

Likidite, bir varlığı istediğiniz miktarda alıp satarken fiyatın ne kadar değişeceğiyle ilgilidir. Likit bir piyasada yeterli karşı emir veya havuz likiditesi bulunduğu için işlemler daha küçük fiyat farklarıyla gerçekleşebilir. Günlük işlem hacmi, alış satış farkı ve emir defteri derinliği bu durumu anlamaya yardım eder; ancak üçü aynı ölçü değildir.

İşlem hacmi neyi sayar?

Hacim, belirli sürede gerçekleşen işlemlerin toplamıdır. Bir borsa son 24 saatte 10 milyon dolarlık işlem bildirebilir. Bu rakam, piyasada o anda 10 milyon dolarlık alım emri beklediğini göstermez. Aynı varlık gün içinde tekrar tekrar el değiştirdiğinde hacme yeniden katkıda bulunur. Hacim bu nedenle piyasaya giren yeni para miktarı olarak okunamaz.

Hacmin hangi birimle verildiğini de ayırın. 100 BTC hacim ile 100 milyon TL hacim farklı gösterimlerdir. Bütün borsalardan toplanan küresel hacim, sizin kullandığınız platformun BTC/TRY piyasasındaki hacim değildir. Spot işlemlerle vadeli işlemler de ayrı tutulmalıdır. Yüksek türev hacmi, aynı tutarda gerçek BTC’nin teslim edildiği anlamına gelmez.

Spread: alış ile satış arasındaki fark

Emir defterindeki en yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farka spread denir. Örneğin en yüksek alış 99 TL, en düşük satış 101 TL ise fark 2 TL’dir. Orta fiyat 100 TL olduğundan orta fiyata göre spread yüzde 2’dir. Bu, piyasa emriyle alıp fiyatlar değişmeden hemen satmaya çalıştığınızda komisyon dışında da farkla karşılaşacağınızı gösterir.

Ekranda büyük yazıyla gösterilen son işlem fiyatı 100 TL olabilir; yine de şu anda 100 TL’den satış yapacak alıcı bulunmayabilir. Satış için alış tarafına, alım için satış tarafına bakılır. Anlık teklif ekranları bu farkı tek bir fiyatın içine dahil edebilir. “Komisyonsuz” ifadesi toplam maliyetin sıfır olduğunu kanıtlamaz; teklif ile karşılaştırılabilir piyasa fiyatı arasındaki fark da önemlidir.

Derinlik: belirli fiyatlarda ne kadar emir var?

Derinlik, emir defterinde farklı fiyat seviyelerinde bekleyen miktarları gösterir. En iyi fiyatın yanında yalnızca küçük bir miktar varsa büyük emir sonraki seviyelere taşar. Böylece işlemin bir bölümü daha pahalıdan alınabilir veya daha ucuza satılabilir. Derinlik grafiği, fiyat uzaklaştıkça biriken emir miktarını görselleştirir; kesin gelecekteki talep değildir.

Varsayımsal bir satış tarafında 100 TL’den 10 token, 101 TL’den 20 token ve 103 TL’den 50 token bulunduğunu düşünün. 40 tokenlik piyasa alımı, ilk iki seviyedeki 30 tokeni ve son seviyeden 10 tokeni kullanır. Toplam 4.050 TL ödenir; ortalama fiyat 101,25 TL olur. İlk görülen 100 TL fiyatla yapılan 4.000 TL hesabı, emir defterindeki miktarları dikkate almadığı için eksik kalır.

Yüksek hacim, dar spread ve derinlik birlikte mi olur?

Çoğu aktif piyasada bu ölçüler birbirini destekleyebilir; fakat her zaman aynı yönde değildir. Gün içinde yüksek hacim oluşmuş olsa bile belirli bir anda emirler çekilebilir ve spread açılabilir. Önemli bir haber, platform kesintisi veya ani fiyat hareketi sırasında geçmiş 24 saatlik hacim, o andaki işlem imkanını yeterince anlatmaz.

Gösterilen hacmin güvenilirliği de önemlidir. Aynı tarafların ekonomik amacı olmayan işlemlerle hacim üretmesi veya veri sağlayıcının bazı piyasaları yanlış sınıflandırması karşılaştırmayı bozabilir. Tek bir rakam yerine farklı kaynaklar, gerçek emir defteri ve elde edilen işlem teklifi birlikte incelenebilir. Derinlikte görülen emirler de siz işlem yapmadan iptal edilebilir; ekran görüntüsü bir garanti değildir.

DEX havuzlarında likidite nasıl görünür?

Otomatik piyasa yapıcılarda geleneksel emir defteri yerine havuz bakiyeleri ve fiyatlandırma kuralları kullanılır. Bir işlem havuzdaki oranı değiştirdiği için kendi fiyat etkisini yaratır. Yoğunlaştırılmış likiditede toplam yatırılan değer yüksek olsa bile mevcut fiyat çevresinde aktif likidite az olabilir. Bu nedenle yalnızca havuzun toplam dolar değerini bilmek işlem sonucunu hesaplamaya yetmez.

Aynı token çifti farklı ücret kademelerinde veya farklı ağlarda ayrı havuzlara sahip olabilir. Bir arayüz işlemi birden fazla havuza bölebilir. Kullanıcı açısından anlamlı karşılaştırma, aynı giriş miktarı için beklenen net çıktı ve toplam ücretlerdir. En büyük havuzun her tutar için en iyi sonucu vereceğini varsaymayın; rota ve fiyat aralığı sonucu değiştirebilir.

Kendi işleminiz için hangi bilgiyi kullanmalısınız?

Önce işlem çiftini ve tutarı belirleyin. Küresel bir fiyat listesi genel görünüm verir; gerçek işlem için platformunuzdaki alış veya satış tarafını inceleyin. Ardından aynı miktar için ortalama gerçekleşme fiyatını, komisyonu ve varsa ağ ya da çekim ücretini hesaplayın. Farklı platformları karşılaştırırken birinde son fiyatı, diğerinde tüm ücretleri içeren teklifi karşılaştırmak adil sonuç vermez.

Limit emri kabul edeceğiniz fiyat sınırını belirleyebilir, ancak işlemin tamamlanmasını garanti etmez. Büyük tutarı parçalara ayırmak tek emrin anlık etkisini değiştirebilir; buna karşılık zaman içinde fiyat değişimi ve tekrar eden ücretler ortaya çıkar. Bu araçlar likidite eksikliğini ortadan kaldırmaz. Amaç, işlem düğmesine basmadan önce hangi sonucu kabul ettiğinizi anlamaktır.

Piyasa sakin görünürken likidite neden kaybolabilir?

Likidite sağlayan katılımcılar emirlerini geri çekebilir veya risk arttığında fiyat aralığını genişletebilir. Bir borsanın yatırma çekme işlemlerini durdurması, piyasalar arasındaki fiyat farklarını kapatan arbitrajı da zorlaştırabilir. Bu durumda aynı varlık farklı yerlerde belirgin farklı fiyatlarla işlem görebilir. Farkı görmek, onu risksiz biçimde kazanca çevirebileceğiniz anlamına gelmez.

Likiditeyi değişmeyen bir özellik yerine belirli piyasa, tutar ve ana bağlı bir durum olarak düşünün. “Bu coin likit” cümlesini tamamlamak için nerede, hangi çiftte ve ne kadarlık işlemde soruları gerekir. Böylece hacim sıralamasını işlem yapılabilir fiyatla karıştırmadan, satın alırken ve satarken karşılaşacağınız gerçek maliyeti daha iyi anlayabilirsiniz.

Kaynaklar

• Coinbase: emir defteri
• CoinGecko: piyasa likiditesi metodolojisi
• Uniswap: havuzlarda fiyat etkisi